X
x جهت سفارش تبليغ در سایت ثامن بلاگ کليک کنيد
یورو و دلار paypal

هیئت جوانان عزادار حضرت ابوالفضل العباس (ع)

درباره وبلاگ


هیئت جوانان عزادار حضرت ابوالفضل العباس(ع) محله پسکلایه کوچک واقع در شهرستان شهسوار بوده و عمده فعالیتهای این هیئت برگزاری مراسم فرهنگی و مذهبی با حضور جوانان ولائی و متدین محل و حمایت پیران و پیشکسوتان می باشد. مکان هیئت: تنکابن - پسکلایه کوچک - خیابان شهید کوهستانی- خیابان شهید بیژن حسین پور - مسجد صاحب الزمان (عج)

ورود کاربران

موضوعات مطالب

نويسندگان

آمار بازديد


    آنلاين : 1 نفر
    بازديد امروز : 2379 نفر
    بازديد ديروز : 12 نفر
    بازديد ماه : 2501 نفر
    بازديد سال : 2501 نفر
    کل بازديد : 209577 نفر
    تعداد اعضا : 10 نفر
    کل مطالب : 1762
    نظرات : 61


هفتادو دو نوحه اصیل ایرانی و آیینی با نغمه های ماندگار
نویسنده : متين رضواني پور
ناشر : معاونت فرهنگي سازمان اوقاف و امور خيريه


دوستان و بازدید کنندگان گرامی قطعات صوتی هر مرثیه نیز برای هر بخش فقط برای شنیدن قرار داده شده است لطفا برای حمایت از تهیه کنندگان این اثر نفیس کتاب و سی دی مربوطه را خریداری کنید.



مقدمه


«بسمه تعالی»

قال رسول الله(ص):

«مَن سَنَّ سُنَّةً حَسَنَةً فَلَهُ اجرُ مَن عَمِلَ بِهاو مَن سَنَّ سُنَّةً سَیئةً فَلَهُ وِزرُ مَن عَمِلَ بِها»
کسی که سنتی نیکو نهد،ثواب هرکه به آن سنت عمل نماید برای وی منظور می گردد،و آنکه سنتی بد بنا نهد،عقاب هرکه بدان عمل کند برای او نیز محسوب می شود.
نوحه یعنی ماتم ومویه وزاری.نوحه خوانی درایران ومکتب تشیّع ریشه دیرینه دارد.برخی براین باورند نخستین کسی که برا ی امام حسین(ع)گریه ونوحه سرائی کرده حضرت آدم ابوالبشراست.مرحوم طریحی در کتاب مجمع البحرین،ماده ی عشر آورده است که حضرت موسی(ع)از خداوند پرسید:(چرا قوم پیامبر خاتم را بر همه اقوام فضیلت دادی؟)
خدای متعال فرمود:«به خاطر ده چیز:


1.نماز،2.زکات،3.حج،4.جهاد،5.جمعه،6.جماعت،7.قرآن،8.علم،9.روزه،10.عاشورا.»

موسی (ع)عرض کرد:«عاشورا چیست؟»خداوند فرمود:(عاشورا روزی است که مردم برفرزند آخرین پیغمبر گریه می کنند و آن روز هرکس گریه کند و طعامی بدهد،بهشت براو واجب است.البته گریه برامام حسین (ع)باید صادقانه وخالصانه باشد،زیرا قبولی اعمال بسته به این دو شرط است.»
منظومه ای که پیش روی شماست حاصل تلاش و جستجوهای چند ساله ی هنرمندی جوان وعلاقه مند،وپشتیبانی وحمایت مدیریت مؤسسه فرهنگی-هنری آوای مهربانی،سرکارخانم عاصمه فندرسکی است.مدیرمحترم مؤسسه مذکور به بنده امرفرمودند مقدمه ای برای این اثر بنویسم.گرچه خود را لایق نمی دانستم،اما به جهت امتثال امرایشان پذیرفتم.بدین منظور،برای تنویرذهن مبارک مخاطبین،نتایجی را که دربررسی خود ازاشعارنوحه های اثرحاضر دست یافتم احصاء می نمایم: 


1.نوحه های کتاب حاضر ازنقاط مختلف،ازشهرها وروستاهای کشور،جمع آوری شده اند؛
2.درکتاب پیش رو مضامین نامناسب درمتن نوحه ها(نظیر«زار»،بی کس وتنها،و ازاین قبیل)عوض شده ومضامین مناسب تری جایگزین شده است؛
3.در برخی از نوحه ها بندهایی کاملاً عوض شده است.با این وجود،پنج نوحه،چنانکه باید،از قوت درمضمون بهره مند نیستند،اما به رسم امانت داری از حذف آنها دراین کتاب صرف نظر گردیده است؛
4.در برخی نوحه ها بندهایی اضافه شده که در نسخه اصلی کتاب و سی دی موجود نبوده است؛
5.فهرست نوحه هابه ترتیب اولویّت شب های محرّم تنظیم شده است.
مجموعاً این اثربه لحاظ تحقیقی،جهت حفظ نوحه های ماندگار و نغمه های اصیل شیعی وایرانی قابل توجه است،واز طرفی خواندن نوحه ها با دستگاه های مختلف ونواهای عاشورائی،نوحه خوانان را دراجرای بهتر نوحه یاری می کند.
انشاءالله این اثر مرضیِ سروَر شهیدان،حضرت اباعبدالله ومورد توجه خوانندگان قرار گیرد و توفیق ارائه ی آثار بهتر نیزدرآتیه حاصل گردد.
خاک پای محبّان الحسین(ع)،قاسم رضائی
ذی حجه الحرام 1429 ه.ق
دی ماه 1387 ش

مقدمه مؤلف

1.درباره ی نوحه و پیشینه آن درایران: 


نوحه یکی ازرایج ترین انواع نواهای مذهبی است که در ایّام عزاداری،خصوصاً محرم،اجرا می شود.دراین نوع نواها فردی به عنوان تک خوان اشعاری را باضرب آهنگ مشخص،وعموماً دردستگاهها و اوزان مختلف موسیقی ردیف دستگاهی می خواند وبخش هایی از نوحه که (دَم)نام دارد توسط عزاداران درهمان وزن خوانده می شود و با ضرب آهنگ آن به سینه زنی وزنجیرزنی پرداخته می شود. 


علامه دهخدا درتعریف نوحه چنین نوشته است:«بیان مصیبت،گریه کردن به آواز(غیاث اللّغات).آوازماتم.شیون(آنندراج).گریه به آواز بلند.فریاد وفغان(ناظم الأطبّاء).ندبه.مویه.مویه گری.زاری بر مرده ...»(لغت نامه ی دهخدا،ج 15،ص 22812 ) 


استاد محمد معین نیزدرتعریف آن چنین گفته است:«شعری که در ماتم وسوگواری با صوت حزین و ناله و زاری می خوانند،اعم از سوگواری برای کسی که تازه مرده یا برای امامان شیعه.»(فرهنگ فارسی،ج 6،ص 6) 


اولین موضوع قابل بررسی نوحه خوانی را می توان سیر تاریخی آن دانست،به طوری که مورّخان و پژوهشگران قدمت آن را مربوط به ایران باستان،و نوحه خوانی برای سیاوش را یکی از قدیمی ترین نوحه خوانی ها دانسته اند.در یادگار زریران نیز شاهزاده جوان به ستور درمیدان نبرد برسر جنازه ی پدرش نوحه ای کوتاه ولی فوق العاده حزین وتکان دهنده بر زبان جاری می سازد. 


واقعه عاشورا برادبیات حماسی و سوگ آمیز ایرانیان دردوره اسلامی اثری عمیق بخشید.اولین نوحه گران این دوران خاندان اهل بیت عصمت (علیهم السلام)می باشند ،به طوری که نخستین کسی که بعد از حسین (ع) ابوالفضل(ع) را مرثیه گفت مادر او امّ البَنین بود.هر روز دربقیع برای ابوالفضل(ع) مرثیه می خواند و می گریست.مردم نیزاجتماع می کردند و به مرثیه او می نگریستند.روز یازدهم محرّم،زینب،دخترامیرالمؤمنین(ع)،جمله هایی را می گفت که سنگ را می سوزاند:«ای پیامبری که اِنَّ اللّهَ و ملائکتُهُ یُصلّونَ علی النّبی درباره تو نازل شد،این همان حسین است که می گفتی گوشت او گوشت من،استخوان او استخوان من،و خون او خون من است.بنگر پاره ی تن خود را.»امّ کلثوم، دخترحضرت امیر،نیزخطبه ای درنهایت بلاغت با تأثیر بسیار خواند و زنان کوفه گریستند وناله ونوحه برآوردند و موها پریشان کردند و خاک بر سرافشاندند. 


حضرت امام صادق (ع)فرموده اند:«امام زین العابدین(ع)بیست سال به یاد عاشورا گریسته،هرگزطعامی پیش رویشان نمی گذاشت مگراینکه گریه می کرد.»(بحارالأنوار ،ج 42،ص108)و درجای دیگر می فرمایند:«یک سال در روز شهادتش سوگواری برپا می گشت.»(بحارالأنوار،ج 79،ص 102) 


حضرت امام رضا(ع)نیز فرموده اند:«هرگاه محرّم فرا می رسید پدرم دیگر خندان نمی شد و غم بر او غلبه می یافت تا آنکه ده روز از محرّم می گذشت و چون روز دهم فرا می رسید،آن روز روز مصیبت واندوه وگریه پدرم بود.»(امالی صدوقی،ص 111)و درجایی دیگر خطاب به دعبل می فرمایند:«ای دعبل،برای حسین بن علی مرثیه بگو.تا تو زنده ای یاور و ستایشگر مایی،پس تا می توانی از یاری ما کوتاهی مکن.»(جامع الاحادیث شیعه،ج 12،ص 567)
آثارتاریخی ،غیرازآثار منقول ازخاندان اهل بیت عصمت(ع)،از نوحه سرایان ونوحه کنندگان بسیاری یاد می کنند که مراثی تابناکی دررثای شخصیت های این حوادث سروده اند.تاریخ،به ویژه،ازشمارکثیر مرثیه سرایان و نوحه خوانان دربغداد و به زمان دیلمیان صراحت دارد:از نخستین کسانی که درسوگ سیّدالشهداء(ع)مرثیه سرایی کرده اند مردی است از قبیله بنی سهیم به نام ابن عودبن غالب.این مرد را عقبه ابن عُمرسهمی نامیده اند.این قطعه از لطیف ترین وسلیس ترین شعرهای او است که دررثای حسین بن علی(ع)سروده است: 


«اگردیدگان ما بخواهد روشن وخشنود باشد
و شما دراین دنیا دلتنگ وهراسان باشید،
آن دیدگان کور باد!
در بادیه ی کربلا برسر قبر حسین گذشتم
و سیلِ اشک من برسرتربتِ مزارش فرو ریخت.
بی درنگ لب به رثای او گشودم.
وبرغمش گریستم.
اشک های من وآواهای من
چشمان مرا دراین سوگواری یار بودند.»

یکی دیگرازشاعران مرثیه سرای عرب،اسماعیل بن محمد،معروف به سیّد است که مراثی چندی درسوگ حسین (ع) و یارانش سرود.سیّد رضی نیزازجمله کسانی است که 391 قصیده ی معروف رامرثیه کرد و مهدوی دامغانی آن را به فارسی برگرداند.رفته رفته نوحه سرایی ومرثیه سرایی دررثای شهیدان کربلا درمیان شعرای فارسی زبان ازآنچنان توسعه کیفی و کمّی ای برخوردار شد که استمرارآن موجب سنّتی ریشه دار درادبیات فارسی گردید.
ادوارد براون آورده:«گویند معِزّالدّوله،احمد ابن بویه،دردهه اول محرّم امر کرد تمامی بازارهای بغداد را ببندند ومردم لباس عزا بپوشند و به تعزیه سیّدالشّهداء (ع) بپردازند.چون این قاعده دربغداد رسم نبود،علمای اهل سنت آن را بدعتی بزرگ دانستند و چون برمعزّالدّوله دستی نداشتند،چاره جز تسلیم نداشتند.بعد از آن،هرساله تا انقراض دولت دیالمه،شیعیان دردهه ی اول محرّم،درجمیع بلاد،رسم تعزیه به جا می آورند.» 


خلق اشعارنغز وبدیع توسط شاعران ایرانی موجب ترویج نوحه و مرثیه خوانی در قدیم گردید.نفیسی درمورد اشعار نوحه نوشته است:«ظاهراً یکی از قدیمی ترین اشعاری که برای نوحه به زبان فارسی نوشته شده از شاعری به نام سیف فَرغانی است.وی ازشاعران معاصر ایلخانان است که ظاهراً در آسیای صغیر می زیسته است.سروده او چنین آغاز می شود: 


ای قوم دراین عزا بگریید!
برکشته کربلا بگریید!
با این دل مرده خنده تا چند؟
امروز در این عزا بگریید!» 


در قرن هفتم وهشتم که مذهب درایران رو به ترقی وپیشرفت گذاشت،تشیّع،به ویژه درایران،قوّت گرفت.درایّام سوگواری شیعیان،بیشترعزاداری درمرثیه امامان وشهیدان کربلا،شناختن اشعارنوحه وخواندن آن درایّام سوگواری معمول بود.این روند دردوران صفویّه،به ویژه عصرسلطنت شاه عباس اول،به اوج رسید.درعهد صفویّه -که مذهب شیعه درایران رسمی شد و عمومیت یافت -نوحه خوانی،سینه زنی،روضه خوانی دسته گردانی در ایّام محرم و صفر وروزها ی سوگواری ماه رمضان بسیاررایج گشت و ازپادشاهان صفویّه،شاه عباس اول علاقه بسیاری به این نوع عزاداری از خود نشان می داد و دراین مراسم شرکت می کرد و با یکی از دسته ها به راه می افتاد. 


از دوران صفویّه مراسم شیعی رشد چشمگیری یافت ودردوران قاجاربه اوج کمال رسید و موسیقی مذهبی،به ویژه نوحه خوانی،جایگاهی ثابت پیدا کرد،به طوری که نوحه سرایی دغدغه بسیاری از شعرا وخوانندگان گردید.سازندگان اشعارنوحه-که غالباً ازاستادان موسیقی بودند -به تربیت شاگرد نیز همت می گماشتند و تعلیم وتعلّم درفن نوحه خوانی تا نیم قرن پیش درایران رواج کامل داشت و داوطلب برای خواندن نوحه وسینه زنی فراوان بود.از معروف ترین شعرای قاجاریه که مرثیه ونوحه ساخته اند می توان یغمای جندقی و وصال شیرازی را نام برد؛به ویژه وصال شیرازی که شاعری هنرمند بوده است و در انواع هنرهای زیبا دست داشته و-با اینکه درلباس روحانیت می زیسته -علاوه برصدای خوش،به نوازندگی ساز نیز آشنایی داشته است.

دوران قاجاریه،به ویژه سلطنت ناصرالدین شاه را می توان دوران اوج تظاهرات مذهبی و انسجام نوحه خوانی تلقی کرد.بسیاری از مطّلعین به علاقه ی مفرط این پادشاه به مراسم سینه زنی اشاره نموده اند.اشعار برخی نوحه ها منتسب به وی است.عبدالله مستوفی می نویسد:(درشروع تعزیه در تکیه دولت نوحه ای می خواندند که از روی تصنیف کار وعمل در چهارگاه ساخته بودند و این گونه شروع می شد: 


بزن چه چه بلبل...بلبل گل به گلستان آمد
بیا پیچان سنبل...سنبل نوبت بستان آمد
بنال ای عندلیب از داغ اکبر شب و روز
فغان کن ای قُمری ازهجر اصغر شب وروز 


درعین حال،پس از قاجاریه نیز مرثیه سرایان صاحب نامی به خلق اشعار رثایی درسوگ حوادث کربلا پرداختند و این گونه اشعار به سنّتی فرهنگی بدل گردید.به فراخور گسترش نوحه سرایی و مرثیه سرایی آداب ومناسکی بروز وگسترش یافت که«نوحه خوانی» و «مرثیه خوانی» نام گرفت.توضیح وتشریح سفرنامه نویسان ازآداب وآئین های نوحه ومرثیه خوانی درعصر صفویه حاکی ازآن است که قبل ازظهور و پیدایش تعزیه، مراسم نوحه ومرثیه به صورت سنتی همگانی درمجامع شیعی شکل گرفت.


درعهد شاه عباس بزرگ،زندگی اجتماعی فقط محدود به گردآوردن افراد در قهوه خانه ها یا میخانه ها نبود.سرگرمی ها و تفریحات دسته جمعی اعم از مذهبی وغیر مذهبی،زندگی را دلچسب وجالب می ساخت.برای نخستین بار درتاریخ شیعه،روزهای سوگواری ماه محرم وماه رمضان جنبه سوگواری ملی وهمگانی پیدا کرد.خود شاه مشّوق تشکیل مجالس سینه زنی وسنگ زنی و روضه خوانی گردید وزمینه را برای پیدایش تعزیه خوانی-که از ابداعات قرن بعد بود-فراهم ساخت.بدیهی است دراینگونه مراسم مجریانی را که خوش صدایی و آگاهی به الحان و نغمات هنرو دانش اصلی ِآنها بود طلب می نمود.ازهمین رو معروف ترین خوانند گان به جمع مجریان نوحه ومرثیه پیوستند و خیل بی شماری از نغمات و الحان موسیقی جهت نوحه و مرثیه مورد استفاده قرار گرفت،به طوری که از این طریق بسیاری ازالحان با مترهای مشخص و پر شتاب-که امروزه با عنوان ترانه و تصنیف شناخته می شوند-به موسیقی مذهبی پیوسته و به بهترین وجه محفوظ مانده است.

مشحون درباره ی خلق اشعار نوحه ها می نویسد:«اشعارنوحه را، علاوه بر شعرای گمنام و مردم عوام،شعرای معروف و استادان نیز می ساختند که اکثراً وزن و آهنگ مطلوب داشت.وزن وآهنگ آن را در آوازها و گوشه های ضربیِ موسیقی به کار می گرفتند.این نوع اشعار یا به وسیله اهل شعر و موسیقی ساخته می شد یا وزن و آهنگِ آن از موسیقیدان ها بود.شعرآن را بیشتر شعرایی که به موسیقی آشنایی داشتند می ساختند و بعید نیست که بعضی نوحه ها از روی زمینه و آهنگ و تصنیف ساخته شده باشد، چنانکه بعضی از متأخّرین درساختن تصنیف از وزن ضرب و آهنگ نوحه های قدیم استفاده کرده اند.»همین پژوهشگر درجای دیگر می نویسد:«اشعار نوحه را که برای سینه زدن درمجالس عزاداری و دسته گردانی می ساختند، چون دارای وزن ضربی و آهنگین بود،با موسیقی ارتباط کامل داشت و درحقیقت تصنیفی بود که اشعار آن مضمون مذهبی و جنبه دینی داشت.»
شواهد متأخر حاکی از آنست که اساساً بیشتر تصانیف رایج در هردوره مورد استفاده نوحه خوانان بوده است.نوحه خوانان،و به ویژه شاعران نوحه سرا،مشهورترین تصانیف دوران خود را اخذ کرده،با تغییر اشعار،براساس آهنگ وضرب همان تصنیف، آن را در نوحه خوانی مورد استفاده قرار می دادند.


2.ساختار شعر و نواهای نوحه ها:

مبحث دیگر نوحه خوانی را می توان ساختار شعر و موسیقی آن در قدیم تلقی کرد،زیرا که از اشعار پرمحتوا با بیان حماسی-عاشقانه و صفات حمیده، که شأن امام معصوم و یاران او را به خوبی بیان می داشت،استفاده می کردند و درشرایط مختلف دستگاه ها و گوشه های متفاوت را به کار می گرفتند؛مثلاً دربیان صحنه های نبرد و مبارزه امام و یاران از دستگاه های چهارگاه، همایون،سه گاه (مخصوصاً در قالب بحر طویل)استفاده می کردند و در بیان فراق و مشقّات وارد بر اهل بیت عصمت از آوازهای حزین،چون افشاری، دشتی و ابوعطا، بهره می بردند که لازمه ی آن برخورداری از تبحّر،علم و عمل فراوان و استادی کامل است.
درگرد آوری هایی که مؤلف دربرخی از استان های ایران داشته، به این نتیجه رسیده است که نواهای این نوحه ها درپنج عنصر اصلی موسیقی (صدا، فواصل، گردش نغمات، وزن و تزئین) ارتباط ناگسستنی با ردیف دستگاهی دارند،وحتی موسیقی نوحه ی مناطق مختلف شیعه نشین ایران با کشورهایی چون عراق،لبنان،افغانستان و...همچون ریسمانی محکم پیوند دارد،به طوری که گسستن آن سبب از بین رفتن اتّحاد و انسجام دینی خواهد شد. نوحه خوانی ها درتمامیِ این مناطق براساس موسیقی ردیف دستگاهی ایران بوده، تفاوت سبک ها بیشتر درلهجه ها و گویش های محلّی به چشم می خورد. به طورمثال،اگریک نوحه افغانی یا عراقیِ اصیل را با لهجه ی فارسی بخوانیم،دقیقاً متوجه می شویم که آن پنج عنصر در موسیقی دستگاهی ایران کاملاً رعایت شده است.
از دیگر خصوصیات نوحه خوانی درقدیم می توان به بیان عزّت و سرافرازی،جوانمردی ورشادت،تن به ذلت ندادن امام حسین(ع)به طاغوت زمان،روح عظیم وراز ونیازهای شب عاشورا،سخنان رسوا کننده حضرت زینب(س)وامام زین العابدین(ع)،و فراق جانسوز توأم با عزّت،اشاره داشت که خود ازتأثیری عمیق برخوردار است و بسیاری از بزرگان مذهبی ما به این نکات ظریف اشاره داشته اند.حضرت امام خمینی(ره)فرموده اند:«اگربفهمند که این عزاداری وگریه برای چه آنقدر اجر وارج دارد،آن وقت ملت مارا ملت گریه نمی گویند و ملت حماسه می خوانند.»(لوحه فشرده ی چشمه ی عاشورا)


3.شیوه های آموزش نوحه خوانی: 


نگارنده ازجواب های داده شده راویان اصیل موسیقی مذهبی به این نتیجه رسیده است که شیوه های آموزش موسیقی مذهبی(نوحه خوانی)درگذشته به دو گونه بوده است:
1.شیوه مَدرسی:دراین شیوه کودکان از کودکی یا نوجوانی زیرنظراستادی زبردست درمکتب خانه به آموزش گوشه ها ودستگاه های آوازی می پرداختند وپس ازسالها کار وزحمت،خود به استادی ماهر تبدیل می شدند.دراین شیوه شاگردان نام دستگاه ها و گوشه ها را نیز می آموختند وهمراه با آموزش فنون آوازی به آموزش مسائل اخلاقی نیز می پرداختند.در نتیجه این گروه از شاگردان هم ازنظر فنون آوازی وهم ازنظر معرفت کامل می شدند.
2.شیوه استاد-شاگردی:دراین شیوه،معمولاًشاگردان درمنزل استاد حاضر می شدند،استاد هربارنکاتی را از چگونگی اجرای یک مجلس مذهبی به آنها گوشزد می کرد وبرای ایشان می خواند.شاگردان هم ازصدای استاد الگوبرداری کرده،با شیوه های مدّاحی ،گوشه ها و دستگاه ها به صورت گوشی آشنا می شدند.و پس ازچندی که به پیشرفت قابل توجهی دست می یافتند،پامنبری خوان استاد می شدند و پس ازسالها خود استادی ماهر می گشتند.اغلب دراین شیوه نام دستگاه ها و گوشه ها را نمی دانستند و چون در قدیم غیرازموسیقی ردیف دستگاهی و برخی مقام های بومی ازانواع دیگر موسیقی اثری نبود،شاگردان هرچه می شنیدند از لحاظ موسیقایی درست بود وبا تکراراین مقام ها پس از سالها تلاش به استادی ماهر تبدیل می شدند.
مسأله قابل توجه دیگر درباره راویان موسیقی مذهبی امرار معاش آنها در قدیم است.نگارنده از جواب های داده شده از سوی راویان موسیقی مذهبی به این نتیجه رسیده است که در قدیم به نوحه خوانی به عنوان شغل نگاه نمی کردند و نوحه خوانان دارای مشاغلی چون کشاورزی ،دامداری،فروشندگی ...بوده اند و از مجالس مذهبی هیچ گونه کسب درآمدی نداشته اند.همین امرباعث پاکی نیّت در اجرای نغمات مذهبی گشته،اثرگذاری والایی را درشنونده ایجاد می کند(به طوری که این مسأله هنوز هم دربرخی روستاها نمایان است.)


4.وضعیت کنونی نوحه خوانی:

متأسفانه دراین چند دهه اخیر با روی کارآمدن تکنولوژی های مدرن،از جمله ماهواره،اینترنت و...،و نیز تبلیغات نادرست بیش از حد،فضای فرهنگی ما به شدت تحت تأثیر قرار گرفته است،به طوری که درباره ی نواها،و خصوصاً نواهای مذهبی،عوام زده عمل می شود و به بهانه های مختلف (ازجمله جذب جوانان) با امکاناتی بی حساب و کتاب،به پخش سطحی ترین نغمات موسیقی غرب پرداخته،الگوهای نامناسبی را به جامعه معنوی ایران عرضه می دارند.جوانان ناآگاه و بی تقصیر هم بدون آموزش و شناخت لازم تحت تأثیر زرق وبرق های موجود در آن الگوبرداری می کنند و نتیجه آن همین عزاداری های امروزی است که حس خودنمایی،هوای نفس،بیان محاوره ای با امام معصوم و ریتم های پرشتاب درآنها نمایان است واز آن تأسّی عمیق وروح سرشار از معنویت گذشتگان بی بهره است.مرحوم خالقی می نویسد:«در گذشته،نوحه خوان های خوب پیدا می شدند که به نغمات موسیقی آشنایی داشتند و آهنگ های نوحه را به سینه زن ها و پامنبری ها می آموختند،ولی حالا نوحه ها بازاری شده[است]و کمتر نغمه دلفریبی دارد.»(سرگذشت موسیقی ایران،ج 1،ص 361)زمانی هم که با شیفتگان و رهروان این طریقه به گفتگو می نشینیم اعمالشان را نوعی نوآوری خطاب می کنند،غافل از آنکه لازمه نوآوری درموسیقی وتمامی هنرها آشنایی کامل با شیوه ها و فنون گذشتگان است وحتی استادان شعرهم معتقدند زمانی انسان می تواند شاعری توانا باشد که حداقل چندین هزار بیت شعر را درحافظه سپرده باشد وباید گفت استادان قدیم هم چون با هنر گذشتگان کاملاًآشنا ومسلط بوده اند از نوآوری در سطح بالایی برخوردار شده اند.
مقام معظم رهبری دراین باره فرموده اند:«من با نوآوری موافقم.نوآوری هیچ اشکالی ندارد،اما اگر بخواهید دراین نوآوری کمال پیدا کنید،بایستی درامتداد شیوه ی گذشتگان باشد.»(بیانات معظمٌ لَه دردیدار مداحان وذاکران اهل بیت به مناسبت میلاد حضرت فاطمه زهرا (س)،1386/4/14)


5.درباره مجموعه نوحه های مندرج در این کتاب: 


گردآوری مجموعه نوحه ها را درزمستان 1383 آغاز کردم.هنگام مرخصی از خدمت سربازی بود که درروز عاشورا با استاد معنویم ،جناب آقای یعقوب قمری شریف آبادی،به همراه هیئت عزاداری محله درراه امام زاده ای بودیم وپیرمردی نوحه ای با این مضمون درآواز افشاری می خواند که با تمام نوحه های قبلی فرق اساسی داشت:
«حسین به میدان نرو تا خواهر تو
قرآن بگیرد حسین جان بر سر تو
کرده وصیت حسین جان مادر تو
تامن ببوسم حسین جان حنجر تو»
استاد فرمودند فرق نوحه خوانی های قدیم وجدید درآرامش و اثر عمیق آن بر جسم وجان است و جمع آوری آن خدمتی شایسته به فرهنگ مذهبی و ملی ماست و مرا به این امر تشویق کردند.آن نوحه اولین نوحه گردآورنده ی مؤلف بود و این امر پس از آن ادامه یافت،به قسمی که بیش از پانصد نمونه گردآوری شد.
دراثر پیش ِرو از بین بیش از پانصد نمونه گردآوری شده، تعداد 72 نمونه از دستگاه ها و اوزان مختلف که مبیّن سنت های اصیل ،سالم وعلمی -هنری نوحه خوانی درایران باشد،انتخاب وآوانگاری شد تا بتواند به عنوان اسناد اصیل این حوزه مورد استفاده ومطالعه پژوهشگران،دانشجویان،نوحه خوانان و علاقه مندان قرارگیرد.لازم به ذکر است از آنجا که نوحه خوانی بربسترحوادث اسف بار کربلا و وقایع تکان دهنده ی آن با عنوان هنری رثایی و شیعی مورد استقبال ایرانیان است،انتخاب 72نمونه،با یاد وتکریم حماسه پردازیهای 72تن از شهدای جاویدان صحرای کربلا انتخاب گردیده است.(لازم به ذکر است در تصحیح اشعارنوحه های کتاب حاضر،گاه از کلماتی جایگزین استفاده شده است.)


6.قدردانی وسپاس:

در پایان،مراتب سپاس وقدردانی خود را از استادان ودوستانی که مرا در ارائه بهتراین کتاب یاری کرده اند،صمیمانه تقدیم می دارم:
-آقای یعقوب قمری شریف آبادی که انگیزه پژوهش درباره موضوع کتاب حاضر را در نگارنده ایجاد کردند؛
-آقای مجید کیانی،که اصلی ترین راهنما و استادم در این اثر بوده اند ودر طول چهارسال به طور پیوسته مرا از راهنمایی های ارزنده خود از بابت کارشناسی موسیقائی نوحه ها بهره مند نموده اند؛
-آقای جهانگیر نصری اشرفی،که خالصانه مطالب ارزنده خود را درباره روش تحقیق میدانی به نگارنده آموختند؛
-راویان محترمی که دانسته های ارزشمند خود را بی شائبه در اختیار اینجانب قرار دادند(شرح حال مختصری از ایشان در قسمت (معرفی راویان)آمده است)؛
-خانواده های محترم شجاعی سراجی(شهرستان بهشهر،روستای سراج محله)،حق وردی(شهرستان شازند،روستای عَزَدیه)،دبستانی(شهرستان سیرجان،حسن آباد قُهستان)،حسین پور(شهرستان آستانه اشرفیه،روستای فوشازده)که امکان اقامت نگارنده را درشهرهای مذکور فراهم نمودند و والاترین میهمان نوازی ها را به اینجانب آموختند؛
-آقایان محسن رضوانی پورو احمد رضایی به جهت همراهی و کمک به نگارنده در تهیّه ضبط ها ی میدانی؛
-دکتر مهدی رضوانی پور،که اینجانب را با بهره مند ساختن از آرشیو صوتی خود و ارائه راهنمایی های ارزنده در جهت بهبود نگارش کتاب یاری کردند؛
-آقایان سعداللّه زارعی،قاسم رضائی و میثم مخدومی،به لحاظ کمک دربازبینی واصلاح اشعار نوحه ها؛
-آقای شهاب مِنا به جهت ویرایش محتوایی و ادبی و حروف نگاری کتاب ؛
-سرکارخانم عاصمه فندرسکی ،مدیریت محترم مؤسسه فرهنگی-هنری آوای مهربانی ،که با حمایت های خالصانه امید به ادامه این کار را در اینجانب تقویت کردند؛
-سردارحاج علی اکبر مداحی،مدیر محترم اجرایی هیأت های رزمندگان و مدیر عامل مؤسسه هنروادبیات آئینی عاشورا،به لحاظ حمایت درچاپ ونشر این اثر؛
-درخاتمه،صمیمانه ترین عشق ها و خالصانه ترین سپاس هایم را نثار پدر و مادرعزیزم،که درهمه حال زحمات زایدالوصفی را برایم متحمل گشته و درتمامی مراحل زندگی پشتیبان و مشوّق من بوده اند، می نمایم.
متین رضوانی پور
ورامین،آذر1387

معرفی راویان

اصلانی ،حسن
متولد 1329،شهرستان ورامین،پیشوا
نوحه خوانی را ازکودکی به صورت سینه به سینه از استادان محلّی پیشوا آموزش دیده و درشهرهای زیادی ازجمله عتبات عالیات به اجرای عزاداری پرداخته است.


انصاری،مُلاحسین

متولد 1306،شوشتر
ازهفت سالگی درمکتب شروع به تحصیل ردیف موسیقی شوشتر کرده واز استادانی چون سیّد محمّدعلی ذاکر و سیّد محمّدحسین شرف الدین بهره های فراوان برده است. 


تکاپو،غلامرضا
متولد 1326،تهران
درکودکی نوحه خوانی ،و درنوجوانی روضه خوانی وتعزیه خوانی را آغاز کرده و ازمحضراستادانی چون حاج آقا ذوالفقاری بهره مند گشته و دراکثر شهرهای ایران به اجرای نوحه و تعزیه خوانی پرداخته است. 


تیرگری ،ابوالقاسم
متولد 1326،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
نوحه خوانی را درنوجوانی به صورت سینه به سینه آموزش دیده است و در ایّام عزاداری،به خصوص محرّم وصفر،به اجرای آن می پردازد.


جهانی،غلام عباس
متولد 1341،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
نوحه خوانی را درکودکی آغاز کرده ودرمحضر استاد حاج قدرت صادقی بهره های فراوان برده است و درایّام عزاداری به نوحه خوانی می پردازد. 


چراغی،محمّد
متولد 1360،شهرستان ازنا،روستای ملّاطالب
نوحه وتعزیه خوانی را از خردسالی نزد پدرش ،مرحوم یارعلی چراغی،آغاز کرد ودراستان های تهران ولرستان اجراهای مختلفی داشته است. 


حسین دوست،محمدعلی
متولد 1328،شهرستان اراک،روستای چشمه خورزن
از نوجوانی به کار نوحه و تعزیه خوانی مشغول گشته و ازمحضراستادانی چون حاج مرتضی صفّاریان و رضا حیدری بهره های فراوانی برده است. 


حیدری ،محمود
متولد 1341،شهرستان ازنا،روستای ملّاطالب
نوحه و تعزیه خوانی را از نوجوانی نزد مرحوم حاج نقی و مرحوم محمدعلی حبیبی آغاز کرده و درشهرستان های تهران ولرستان اجراهای مختلفی داشته است 


رضایی ،ابوطالب
متولد 1322،شهرستان ورامین،علی آباد قشقایی ها
نوحه خوانی را ازکودکی آغاز کرد و درنوجوانی به تقلید ازمراسم مذهبی رادیو به اجرای برنامه های مذهبی پرداخت.وی درشهرستان های بسیاری به اجرا ی برنامه پرداخته است. 


رضایی،ناصر
شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
نوحه خوانی را از کودکی به صورت شفاهی آموزش دیده است و درایّام عزاداری،خصوصاً محرّم،به اجرای آن می پردازد. 


شعبانی ،سبزعلی
متولد 1339،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
مداحی را از نوجوانی آغاز کرده و درهیئت مذهبی شهرستان به اجرای آن پرداخته است. 


شکوری ،بیوک
متولد 1343،شهرستان زنجان
نوحه خوانی ترکی را از سنین جوانی به روش سینه به سینه آموزش دیده و در ایّام عزاداری خصوصاً محرّم درهیئت مذهبی به اجرای آن پرداخته است. 


شهرام یار،هاشم
متولد 1318،شهرستان ورامین
نوحه خوانی را از کودکی آغاز کرده و درایّام عزاداری به اجرای آن پرداخته است. 


عجمی ،محمّد
متولد 1336،شهرستان ورامین ،پیشوا
نوحه خوانی را از نوجوانی آغاز کرده و از محضراستادانی چون حاج غلام حسین مؤمنی بهره های فراوان برده است و در ایّام عزا،درهیئت مذهبی ومساجد،به اجرای برنامه می پردازد. 


عرب حلوایی،پری
متولد1329،شهرستان ورامین
نغمات مراثی ومدایح اهل بیت را درکودکی نزد پدر و برادرش آموزش دید وازهمان سنین درمجالس مذهبی زنانه اجرا کرده است. 


علوی فوشازده، سیّد عیسی
متولد 1336،شهرستان استانه اشرفیه،روستای فوشازده
نوحه خوانی را در نوجوانی نزد پدرش،سید اسماعیل،آغاز کرده واز همان سنین ،درایاّم عزا،درهیئت مذهبی به اجرا پرداخته است. 


قدسی ،ابوالقاسم
متولد 1314،شهرستان ورامین
نوحه خوانی را ازکودکی نزد مرحوم پدرش و مرحوم شیخ جواد رحمتی آغاز کرده و درمناطق مختلف کشور و عتبات عالیات اجرا کرده است. 


کریمی نسب،ناصر
متولد 1342،شهرستان سیرجان
نوحه خوانی را از کودکی آغاز کرده و در حسینیه ها و تکایا به اجرای برنامه پرداخته است. 


محمودی ،نوراللّه
متولد 1328،کاشان،روستای خالدآباد
نوحه خوانی را از نوجوانی آغاز کرده و ازمحضر استادانی چون مرحوم حسین شاه پرو مرحوم مهدی شعاع فر بهره های فراوان برده است. 


مسلمی،جعفر
متولد 1344،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
آموزش نوحه خوانی را از کودکی درمحضرمرحومه مادرشان آغاز کرده و از همان دوران درهیئت مذهبی به اجرای برنامه پرداخته است. 


منصوری،شمس اللّه
متولد 1314،ورامین
نوحه خوانی را از هشت سالگی آغاز کرد واز خرمن استادانی چون حاج محمدعلی سرباز و قاسم رفعتی خوشه ها چید. 


مؤمنی ،غلامحسین
متولد 1308،شهرستان ورامین،پیشوا
نوحه خوانی را در نوجوانی آغاز کرد و ازمحضر استادانی چون حاج محمدعلی (مرحوم پدرش)و حاج آقا انصاری وطایی شمیرانی بهره مند گشت او دراکثر شهرهای ایران به اجرای برنامه پرداخته است. 


نجات،حسن
متولد 1308،شهرستان ورامین
نوحه خوانی را از نوجوانی آغاز کرده و دراکثر نقاط کشور و عتبات عالیات به اجرای آن پرداخته است. 


نظری،علی
متولد 1347،افغانستان(استان اُرازگان)
نوحه خوانی را از نوجوانی درمحضر استادش شیخ سروِر آغاز کرد ودرحال حاضر درهیئت های مذهبی افغان های مقیم ایران به اجرای آن می پردازد.

متن اشعار


یک.ای طوعه من غریبم - نوحه مسلم(ع)


آواز دشتی

تاریخ و محل ضبط :آذر1386 ،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ناصر رضایی
دم وادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
ای طوعه من غریبم،بی یار و غم نصیبم
من نایب حسینم،من مسلم عقیلم 


ادامه ی نوحه:
ای زن مرا زاحسان مهمان نما به آبی
این لعل تشنه ام را با آب ده جوابی
رحمی نما به حالم گرپیرو ِکتابی
تحصیل کن تو ای زن با این عمل ثوابی
اول تمام بیعت برعهد من ببستند
آخرچرا زکینه عهد مرا شکستند؟
قلب رسول و آل اش ازاین قضیه خستند
ای خصم آل یاسین،برمصطفی سلیلم
ازتشنه کامی ای قوم برلب رسیده جانم
آبم دهید آتش افتاده برروانم
آخر نه ای لعینان امروز میهمانم
ای ملحدان بی دین من برشما دلیلم
ای کوفیان بی نام وی مشرکان پرننگ
ازشش طرف ببستند برروی من درجنگ
برفرق من مبارید گه آتش و گهی سنگ
یک یک به جنگم آئید من بر شما دلیلم


دو.برسرپیمان حسین - نوحه های ورودیه ی کربلا



آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ابوالقاسم تیرگری
دم وادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
برسر پیمان حسین با همه یاران حسین 


ادامه نوحه:
آمده در کربُبَلا عزیز زهرا حسین برسر پیمان حسین با همه یاران حسین
گشته مهیّای شهادت شه ِ بطحا حسین خسرو عُقبا حسین فروغ دل ها حسین آمده با اهل وعیالش شه ِخوبان حسین صاحب عنوان حسین
آمده با قافله چون گذشته ازجان حسین حامی قرآن حسین
مقابل مخالفین در بر ِاعدا حسین
برسرپیمان حسین با همه یاران حسین
آمده تا درره دین فدا کند اکبرش جوان خوش منظرش
حرّوحبیب،عُون وابوالفضل و علی اکبرش دسته گل احمرش
خرّم وخوشحال ازاین نهضت عظما حسین
برسر پیمان حسین با همه یاران حسین


سه.اول ماه عزا



آواز دشتی
تاریخ و محل ضبط :شهرستان آستانه اشرفیه،روستای فوشازده
راوی:سید عیسی علوی فوشازده
دم وادامه این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
شیعیان آمد محرّم ناله درارض وسماست اول ماه ِ عزاست
اول ماه عزای ِ خامس آل ِ عباست اول ماه عزاست 


ادامه ی نوحه:
آمد آن ماهی که سرتاسر تمامش ماتم است
آمد آن ماهی که نامش باعث آه وغم است
گر به جای اشک خون ازدیدگان باری کم است
در زمین وآسمان فریاد وافغان ودُعاست اول ماه عزاست
آمد اندر کربلا فرزند زهرا ، شاه دین
سینه زن ، مویه کنان؛در ماتمش خیر النّساست
دشمنان آماده قتلش به دشت کربلا
ناله طفلان وی ازنینوا تا ماسِواست اول ماه عزاست

زینب اندراین زمین گردیده با غم مبتلا
سوی آن خونین جگر ازهر طرف سیل بلاست
آه از آن وقتی که زینب درمحیط خاک وخون
بر سرنعش حسین افتاده درحزن ونواست اول ماه ِعزاست



چهار.ای زمین کربلا



آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:بهمن 1383،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی:پری عرب حلوایی (بازخوانی:مؤلف)
دم نوحه درگوشه رهاب و ادامه ی آن درگوشه های رهاب وعراق اجرا می شود. 


دم نوحه:
ای زمین کربلا من زاده پیغمبرم
بر زمین گرم ِتو افتاده در خون پیکرم
زاده پیغمبرم ،زاده پیغمبرم 


ادامه ی نوحه:
ای زمین کربلا امشب منم با ساربان
قطع سازد ازبدن دست من و انگشترم
ای زمین ازخون یاران گشته ای چون گلسِتان
روی تو افتاده بی سرنوگلان ِ پرپرم
غم ندارم ای زمین از زخم شمشیر و سنان
یادم آمد از گلوی خشک ناز اصغرم
ای زمین کربلا دارم به هر جانب نظر
می کِشم من انتظار روی زهرا ،مادرم
چون به وقت مردنم بر سر ندارم هیچ کس
مادرم آید ببندد هردو چشمان ترم
ای زمین کربلا بودم تورامن میهمان
با لب تشنه بُرَد شمر لعین از تن سرم
ای زمین، جسم به خون غلتان بُوَد مهمان تورا
بر سر نی می رود تا شام رأس انورم



پنج.هنگام ماتم


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:تیر1387،شهرستان ورامین،(روایت ازافغانستان،استان ارازگان،شهر تخت سنگ)
راوی :علی نظری
دم وادامه ی این نوحه درگوشه های درآمد و فِیلی با لهجه ی افغانی اجرا شده است ودرصورتی که با لهجه ی فارسی اجرا شود،موسیقی ِدستگاهی ِایران را بیشتر می نمایاند. 


دم نوحه:
وقت عزای شاه ِ دین،هنگام ماتم آمده
بر سینه و بر سربزن ماه محرّم آمده 


ادامه ی نوحه:
اشک بریزازدیدگان طوفان غم برپا شده
چون بهردل های غمین گریه چو مرهم آمده
سوی عزیز فاطمه،آن مظهر لطف وصفا
با تیغ خشم وکینه ها آن ابن ملجم آمده
تا رأس او سازد جدا آن دشمن دین وخدا
شمرپلید بی حیا با عزم محکم آمده
آن زاده زهرا ببین شد رأس او ازتن جدا
خیل ِعظیم ِغصّه ها بر خلق عالم آمده
دریای خون جاری شده درسرزمین کربلا
از جورخیل اشقیا این بحر و این یم آمده
زینب به دشت کربلا دارد به صد شور ونوا
سوی دگر طفلان او همپایه ی غم آمده



شش.این دل ِتنگم



دستگاه راست پنجگاه
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1386،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی:هاشم شهرام یار
دم نوحه درگوشه نغمه و ادامه ی آن درگوشه های نغمه وعراق خوانده می شود. 


دم نوحه:
این دل تنگم عقده ها دارد
گوئیا میل کربلادارد 


ادامه ی نوحه :
می روم بینم درکجا زینب
شِکوه ِ ازشمر بی حیا دارد
ای خدا مارا کربلایی کن
مجلس مارا کبریایی کن
می روم بینم حضرت عباس
در کجا دست از تن جدا دارد
می روم بینم در کجا اکبر
تیرُ در پیکر از جفا دارد
می روم بینم قاسم داماد
در کجا دست درخون حنا دارد
می روم بینم درکجا لیلا
نوعروس خود در بغل دارد
نوحه های قاسم(ع)



هفت.یل صف شکن


آواز کرد بیات
تاریخ ومحل ضبط:آبان 1384، شهرستان ورامین ،شهرک مدرّس
راوی :ابوطالب رضایی
دم وادامه ی این نوحه دارای شکل دو قسمتی است که درگوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
قاسم به عدو گفت یل صف شکنم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من یعنی خلف پادشه ممتحنم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من 


ادامه ی نوحه:

گر بچه ام ای قوم دغا بچه ی شیرم

گهِ رزم دلیرم گه ِرزم دلیرم
درمعرکه شیرافکن ازرق فکنم من
یتیم حسنم من یتیم حسنم من
من دُرِّ یتیم از صدف آل رسولم عمو کرده قبولم عمو کرده قبولم
سرباز هُژَبر افکن ِشاه زَمَنَم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من

باشد پدر من خلف حیدر صفدر حسن سبط ِ پیمبر حسن سبط ِ پیمبر

خوش غنچه ی پژمرده ی از آن چمنم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من
گردیده عمویم شه دین بی کس ویاور ای فرقه کفار ای فرقه کفار

قربانی کفّار و فدای سُنَنَم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من

برآل پیمبر زچه نایاب بود آب سکینه شده بی تاب سکینه شده بی تاب
جانباز ِعلی اصغر ِشیرین سخنم من یتیم حسنم من یتیم حسنم من


هشت.یادگار مجتبی


آوازافشاری
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1387،تهران
راوی:محمد علی حسین دوست
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
رفتی به میدان با لعل عطشان
من در قفایت با چشم گریان 


ادامه ی نوحه:
ای یادگار مجتبی،ای یاور من،
ای نور چشمان حسن ،برادر من،
قاسم، تو بودی جانشین اکبر من
رفتی ز دستم همچو جان از پیکر من
دشمن چرا پرپرگُل رویت نموده
رحمی نه براین قدِّ نیکویت نموده
آن دم که گفتی ای عمو برس به دادم
کی می رود فریاد جانسوزت ز یادم
کِی سوزم از آن لحظه ای کز جور عدوان
شد پیکر پاکت به زیر سُم ِ اسبان
بُد آرزویم تا که در بزمت نشینم
اینک کنار نعش پرخونت نشینم



نه.پور مجتبی،قاسم


آواز بیات ترک
تاریخ و محل ضبط:آذر1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی :ابوالقاسم تیرگری
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
پورمجتبی،قاسم جان فدا کند قاسم
در راه خدا قاسم جان فدا کند قاسم 


ادامه ی نوحه:
رخصت ازعمو خواهد در دل عقده ها دارد
از دو دیده خون بارد دورخیمه ها قاسم
دیدُ یاوران رفتند از پیروجوان رفتند
نور دیدگان رفتند مانده در قفا قاسم
نزد شاه دین آمد غمدیده حزین آمد
امرُ شد چنین آمد مانده ای به جا قاسم
نَقل اشک سر وا داد دست خطّ بابا داد
نزد شاه بطحا داد حاجتش روا قاسم
ازعمو اجازت خواست تا به یاریش برخاست
زیورش به تیغ آراست سوی اشقیا قاسم



ده.سرو بستان


دستگاه نوا
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:غلام عباس جهانی
دم وادامه ی این نوحه درگوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
بیا مادرازحرم بیرون سرو بستانت می رود میدان
کفن بنما برتن قاسم مونس جانت می رود میدان 


ادامه ی نوحه:
بیا مادر درد دل گویم این دم آخر با تو از احسان
مکن دیگر بَعدم ای مادر،گریه وزاری ،ناله وافغان
بُوَد یارم اندر این صحرا ای ستمدیده خالق سبحان
زجورچرخ گل ِمادر ازگلستانت می رود میدان
اگردیدی پیکرم را درخاک وخون غلتان،صبرکن مادر
اگردیدی رأس من بر نی چون مه تابان،صبرکن مادر
اگردیدی پیکرم را درخاک وخون غلتان،صبرکن مادر
حلالم کن نازپرورده روی دامانت می رود میدان
رهایم کن تا که بنشینم بربُراق مرگ با هزار افغان
که جولانم گشته ای مادر دیده ی گریان،غرقه ی جانان
زخون من باید این صحرا لاله گون گردد از دَم پیکان
شود جسم ام توتیا ازکین،جان جانانت می رود میدان
بیا مادرلحظه ای بنشین درکنار من از ره یاری
که من رفتم کُشته گردیدم نوعروسم را ده تو دلداری



یازده.گهواره خالی ،قنداقه خونین - نوحه ی علی اصغر(ع)


دستگاه همایون
تاریخ ومحل ضبط:آبان 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :سبزعلی شعبانی
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه ی شوشتری اجرا می گردد. 


دم نوحه:
گهواره خالی ،قنداقه خونین
لائی لائی اصغرم برگشته رولَم 


ادامه ی نوحه:
من در خِیام شاه شهیدان
از مرگ اصغر با آه وافغان
گفتا رُبابه با چشم گریان
لائی لائی اصغرم برگشته رولم
رفتی به میدان همراه بابا
ازنوک پیکان نوشیده ای آب
برروی دستش رفتی تو در خواب
لائی لائی اصغرم برگشته رولم
ای اصغرمن،آرام جانم
رفتی وبردی تاب و توانم
بعد از تو دیگر من ناتوانم
لائی لائی اصغرم برگشته رولم
نوحه های علی اکبر(ع)



دوازده.زینب درآ ز خیمه


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:آذر1384، شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
زینب درآ ز خیمه،بین نعش اکبر آمد
در خیمه گه ز میدان صدپاره پیکر آمد 


ادامه ی نوحه:
زینب ز داغ اکبر پشت حسین شکسته
از تیغ وتیروخنجر پشت حسین شکسته
زینب ببین جوانم چشم از جهان ببسته
بر جسم نوجوانم تیر ستم نشسته
با فرق مُنشَق اکبر شِبهِ پیمبر آمد
اهل حرم دویدند ازخیمه گاه بیرون
با آه وناله وغم،با قلب ها ی محزون
منشق سرعلی و روی مه اش پُرازخون
از دشت کربلا شد فریادشان به هامون
چون غرق خون جوان ِآن شاه اطهر آمد
سرتا به پا پرازخون دیدند فرق اکبر
برقلب زار بابش داغش فکنده آذر
ابر روان دریده آن تارُک منوّر
از ضرب تیغ ِبیداد چون مُنقَذ ِستمگر
ازآه قلب زینب غوغای محشر آمد
ای نور دیدگانم ،زیبا جوانم اکبر
ای طاقت وتوانم،آرام جانم اکبر
ای قوّت لسانم،بنگر فغانم اکبر
بعد ازرخ نکویت سیر ازجهانم اکبر



سیزده.عجب گلی روزگار


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،شهرستان ورامین ،پیشوا
راوی:محمّد عجمی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
عجب گلی روزگار زدست لیلا گرفت
که تا قیامت گلاب زچشم لیلا گرفت 


ادامه ی نوحه:
گل اش مشبّک شده از دم تیغ وسَنان
گل اش به خون غوطه ور،شدست چون ارغوان
گل اش به دشت بلا شدست در خون تپان
قرار وصبر و شکیب زجمله دلها گرفت
گل اش زتاب عطش یقین که پژمرده بود
آب ندادش فلک یقین که افسرده بود
مادر افسرده اش ز داغش آزرده بود
دشت بلا دربغل آن قد رعنا گرفت
گفت نبیّ وعلی غنچه لب باز کن
از دل پرحسرتت زمزمه آغاز کن
درد جوان مرگیت بر پدر آغاز کن
شور وفغان حرم تا به ثریا گرفت
ای گل خوش رایحه ،مایه درمان من
ماتم هجران تو سوخت دل وجان من
تا به فلک می رود ناله وافغان من
مادر زارت مکان به کوه و صحرا گرفت



چهارده.عجب گلی روزگار


آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان الیگودرز،روستای ملّا طالب
راوی :محمود حیدری
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
عجب گلی روزگار ز دست لیلا گرفت
که تا قیامت گلاب ز چشم لیلا گرفت 


ادامه ی نوحه:
گل اش مشبّک شده از دم تیغ و سَنان
گل اش به خون غوطه ور،شدست چون ارغوان
گل اش به دشت بلا شدست در خون تپان
قرار و صبر وشکیب زجمله دل ها گرفت
گل اش زتاب عطش یقین که پژمرده بود
آب ندادش فلک یقین که افسرده بود
مادر افسرده اش زداغش آزرده بود
دشت بلادر بغل آن قد رعنا گرفت
گفت نبیّ و علی غنچه ی لب باز کن
ازدل پرحسرتت زمزمه آغاز کن
درد جوان مرگیت بر پدر آغاز کن
شور وفغان حرم تا به ثریا گرفت
ای گل خوش رایحه،مایه ی درمان من
ماتم هجران تو سوخت دل وجان من
تا به فلک می رود ناله وافغان من
مادر زارت مکان به کوه وصحرا گرفت



پانزده.سرباز میدان شهادت


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:اسفند 1385،شهرستان ورامین
راوی:حسن نجات
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
سربازمیدان شهادت
حامی سنگر عبادت
بنموده درقامت قیامت
فخرجوانان است
حامی قرآن است علی ِ اکبر، علی ِ اکبر 


ادامه ی نوحه:
شد کشته ی راه قوانین
تا زنده ماند دین وآئین
رسوا شود یزید ننگین
فخر جوانان است
حامی قرآن است علی ِ اکبر، علی ِ اکبر


شانزده.گل من اکبر من



دستگاه چهارگاه
تاریخ و محل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:غلام عباس جهانی
دم نوحه درگوشه ی درآمد و ادامه ی آن درگوشه های گوناگون اجرا،و سرعت اجرای آن به ترتیب تند می گردد. 


دم نوحه:
تو که جانان منی نورچشمان منی 


ادامه ی نوحه:
گل من،اکبر من، ای گل گلزار رسالت
از چه ای جان پدرگشته به خون ماه جمالت؟
تو به خون خفته و من در غم تو نُدبه نمایم
به سر نعش تو شیون کنم ای کان اصالت
تو شدی کشته و من ازغم هجرت به فغانم
غرق درخون شدنت جان پدر بود مآلت
خیز از اینجا که برم سوی حرم جسم بخونت
تا که آن مادرغمدیده کند گریه به حالت
ای علی ،قوت جان،نور بَصَر،مهر فروزان
آفرین،جان پسر،باد بر این رزم وجدال



هفده.شبیه پیغمبرم


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:محمدجعفر مُسلمی
دم نوحه درگوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه فِیلی اجرا می گردد. 


دم نوحه:
شبیه پیغمبرم به نام علی اکبرم 


ادامه ی نوحه:
ذبیح تقدیم حسین به خالق داورم شبیه پیغمبرم به نام علی اکبرم
کِشتی دین را ز نثار سر و تن رهبرم شبیه پیغمبرم به نام علی اکبرم
باب من ای قوم حسین،زاده حیدر بود امام وسرور بود
غمزده لیلا به من ای طایفه مادر بود ثانی هاجر بود
جلوه نور رُخَم از صَفوت داوربود اول و آخر بود
قدرتم از عالم ناسوت فزون تر بود برتر و بهتر بود
شیرخدا همچو علی به قلعه خیبرم شبیه پیغمبرم به نام علی اکبرم
حقّ وحقیقت هدف عالی ومنظورماست نورخدا نور ماست
گرچه پی کُشتن ما دشمن دل کور ماست قاتل مزدور ماست
عشق الهی به سر و مغز سلحشور ماست دردل مسرور ماست
خون بدن در ره دین حنوط و کافور ماست
قلب سپاه عُمَر سعد ز هم بر درم شبیه پیغمبرم به نام علی اکبرم



هجده.علی اکبر من رفت


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386، شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی :محمد جعفر مُسلمی
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
علی اکبر من رفت خدایا چه کنم من؟
که روح از بدنم رفت خدایا چه کنم من؟ 


ادامه ی نوحه:
علی اکبر لیلا،انیس دل لیلا
تویی نوگل لیلا،گل احمر لیلا
قرار دل لیلا،تویی مونس لیلا
گل یاسمنم رفت خدایا چه کنم من؟
بخوان سوره کوثر،برای علی اکبر
رود جانب لشکر،بَر قوم ستمگر
که شاید نکند ظلم،به این شبه پیمبر
ضیاء بصرم رفت خدایا چه کنم من؟
دراین دشت وبیابان ،شدم بی سر وسامان
بیابان همه لشکر،گروهی همه نادان
علی یکّه و تنها ،برقوم لعینان
قرار دل من رفت خدایا چه کنم من؟
نوحه های ابالفضل(ع)



نوزده.باب الحوائج


آواز کرد بیات
تاریخ ومحل ضبط:آذر1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:سبزعلی شعبانی
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد 


دم نوحه:
دستم به دامانت یا باب الحوائج
قربان احسانت یا باب الحوائج 


ادامه ی نوحه:
ای مونس جان ام البنین،عباس
یار و مددکار سلطان دین ،عباس
عشق ومروت را دُرِّثمین ،عباس
عالم ثنا خوانت یا باب الحوائج
ای منبع جود و مهر و وفاداری
تو دیده ی احسان بر هر گدا داری
برعاشقان خود لطف و عطا داری
گویند محبانت یا باب الحوائج
از باده ی ناب عشق تو سرمستم
دل را به امید مهرشما بستم
برما نظرفرما مهمان توهستم
ریزه خور خوانت یا باب الحوائج


بیست.چاره چه سازم علمدارندارم



آواز کردبیات
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:سبزعلی شعبانی
دم این نوحه درگوشه درآمد و ادامه ی آن با حالتی متفاوت درهمین گوشه اجرا می شود. 


دم نوحه:
چاره چه سازم علمدار ندارم
چاره چه سازم علمدار ندارم 


ادامه ی نوحه:
دست عطش نمی گذارد
غنچه نشکفته من واشود
لاله من گلشن وزیبا شود
در یم خون خفته علمدار رشیدم
چون به تنش من اثر دست ندیدم
از جگرم ناله جانسوز کشیدم
بعد اباالفضل علمدار ندارم
نیست نشانی دگر از اکبر رعنا
تا که بود از غم آن ماه دلارا
آب رساند همه ی تشنه لبان را
در بر خود یاور و غمخوار ندارم
آه که اندر بر من یار نمانده
بهرحرم یاور و غمخوار نمانده
یک نفر از آن همه انصار نمانده
بهر حرم یاور وغمخوار نمانده



بیست و یک.سقّا وسالار حسین


آوازابوعطا
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :سبزعلی شعبانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
عباس،عباس، سقّا وسالار حسین
عباس،عباس، یار وفادار حسین 


ادامه ی نوحه:
عباس،عباس، میرعلمدار حسین
آمد درخدمت سلطان مظلومان
در کف بگرفته جان آن سیّد خوبان
بگرفت اذن جهاد از مظهر سبحان
تا جان سازد به قربان حسین
عباس،سقّا وسالار حسین، عباس



بیست و دو.کُشته بی کفن


آواز ابوعطا
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
کشته ی بی کفن،یا اباافضل
غرق در خون بدن،یا اباالفضل 


ادامه ی نوحه:
یاور کودکان ،یا اباالفضل
سَروَر کُشتگان، یا اباالفضل
خُسرو ِ تشنگان،یا اباالفضل
کُشته بی کفن، یا اباالفضل
دست هایت جدا از بدن شد
اندر این خاک وخونت وطن شد
خون ِسر،بهر جسمت کفن شد
ای پُر از خون بدن ،یا اباالفضل
ای علمدار درخون بر ِمن
ای به خون خفته اندر بر من
غرق در خاک وخون ،گوهر من
تشنه بی کفن ،یا اباالفضل
کس ندیده چو تو حق پرستی
رفتی و پشتم آخر شکستی
راه امّید من جمله بستی
یار فخر زَمَن،یا اباالفضل



بیست و سه.ای سردار رشیدم


آواز ابوعطا
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند ،روستای عَزَدیه
راوی :غلام عباس جهانی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن با حالتی متفاوت در همین گوشه اجرا می شود. 


دم نوحه:
سقّای دشت کربلا
شد دستش از پیکر جدا
عباس مظلوم، عباس مظلوم 


ادامه ی نوحه:
عباسم، عباسم
ای سردار رشیدم،ای مایه ی امیدم
ای باوفایم، ای باوفایم
دشمن از،دشمن از
نام تو در تب و تاب
بردی ز چشمانم خواب
ای با وفایم ،ای باوفایم
سکینه،سکینه
چشم انتظار و عطشان
هر دم گوید عمو جان
آبی بیاور،آبی بیاور
چشمانش ،چشمانش
چون کودکان دیگر
سوی تو مانده بر در
آبی بیاور،آبی بیاور،
عباسم، عباسم
با اشک دیدگانم ،سوی حرم روانم
ای باوفایم، ای باوفایم
عباسم، عباسم
گویم چو با فغانم، با جمله کودکانم
ای باوفایم، ای باوفایم



بیست و چهار.سقّای دشت کربلا،اباالفضل


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1387،تهران
راوی:محمد علی حسین دوست
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
ای باوفا اباالفضل صاحب لوا اباالفضل 


ادامه ی نوحه:
سقّای دشت کربلا ،ابا الفضل
سردار دست از تن جدا،اباالفضل
دستت جدا از جسم اطهرت کو
افتاده دستت در کجا،اباالفضل؟
اکنون بود هنگام یاری من
راضی مشو اینک به خواری من
آخر برای جان نثاری من
کردی سروجان را فدا،اباالفضل
بردار سرای خسرو غضنفر
بار دگر در یاری برادر
منما حسینت را زخود مکدّر
قُم یا حبیبی، یااخا، اباالفضل
با آن همه چالاکی ودلیری
ازخواهرت بنمای دستگیری
ترسم رود کلثوم دراسیری
در شهر شام پربلا،اباالفضل
جان برادر ازحسین چه دیدی؟
بهرچه دست از یاریم کشیدی؟
بسمل صفت در خاک وخون تپیدی
ای زاده ی شیرخدا،اباالفضل


بیست و پنج.ابوالفضل،ای علمدارم



آوازافشاری
تاریخ ومحل ضبط:آذر1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
ز جا برخیز علمدارم تو ای ساقی وسردارم
تو ای تنها طرفدارم اباالفضل، ای علمدارم 


ادامه ی نوحه:
سکینه درحرم نالان به دورش حلقه ی طفلان
کنند از تشنگی افغان اباالفضل، ای علمدارم
شوی درخاک،عزیز من جدا دستت بُوَد از تن
نماید هلهله دشمن اباالفضل،ای علمدارم
قدم از بار غم خم شد دلم پُرخون از این غم شد
سیه چشمم ز ماتم شد اباالفضل،ای علمدارم
اگرپرسند زمن طفلان زحالت،ای برادر جان
چه گویم با دل نالان اباالفضل ،ای علمدارم
چه سازم ای برادر جان میان فرقه عَدوان
نماید خواهرت افغان اباالفضل،ای علمدارم
سکینه بی قرار تو همه درانتظار تو
من محزون کنار تو اباالفضل ،ای علمدارم
تودرخون خفته من تنها میان لشکر اعدا
چه سازم زین غم عُظما اباالفضل،ای علمدارم



بیست و شش. سردار ِ شه ِ مظلومان


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد خوانده می شود. 


دم نوحه:
سردار شه مظلومان، بریاری دین و قرآن
با دست بریده،افتاده به میدان 


ادامه ی نوحه:
با چهره از خون رنگین،آن آبروی اهل دین
در خون شده غلتان، بَهرِ شه ِ خوبان
شاه آمد درکنارش،با دیده اشکبارش
از داغ برادر افسرده ونالان
گفت ای محرم اسرارم،سر لشکر و فرماندارم
مردانه سپردی جان،در ره جانان
ای سرلشکر جانبازان،ای زاده شاه مردان
از داغ توخم شد،پشت ِمنِ نالان
سردار حرم ابوالفضل،صاحب علم ابوالفضل
از داغ تو زینب،گردیده پریشان


بیست و هفت.قرعه ی جدال



دستگاه چهارگاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان الیگودرز،روستای ملّا طالب
راوی:محمود حیدری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
به نام ماه هاشمی چو قرعه ی جدال شد
نژاد مرتضی علی مصمّم قتال شد 


ادامه ی نوحه:
ز خیمه گه به نزد شه بیامد و بایستاد
باادبانه دستها به روی سینه بر نهاد
به خاک پای شاه دین به افتخاربوسه داد
پس از مراسم ادب زبان به نزد شه گشاد
بگفت هرگزت شها به روزگار بد مباد!
برای جان نثاریت مرا ام البنین بزاد
کجا به جان نثاریت کسی توان مثال شد؟
ز بردباریم سپه دلیر شد به کارزار
پس از تحمل زیاد،عذاب آوَرَد به کار
اجازه ده که رو کنم به سوی لشکر شرار
حیات زندگی دگر نیایدم شهابه کار
اجازه ده برآورم ز روزگارشان دمار
زنم ز شعله غضب به عمر جملگی شرار
خلاصه از شه شهید اجازه ی قتال شد
به حسرتی وداع کرد ز خیمه شد شه شهید
سکینه را به بر گرفت به آب دادش او نوید
به برج زین طلوع کرد،به پشت زین آرمید
ز سُمِّ مرکبش زمین به لرزه آمد وتپید
خود از ضیاء طلعتش عنان غاشیه کشید
ز صولت و صلابتش مَلَک به سینه دل تپید
روان به جانب عدُو چو قهر ذوالجلال شد



بیست و هشت.امشب علمدار


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:مهر 1384،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی:ابوطالب رضایی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های گوناگون از جمله زابل، مویه و...،اجرا می گردد. 


دم نوحه:
آه و واویلا از صبح فردا 


ادامه ی نوحه:
امشب ثاراللّه،با انصاراللّه گرم نماز است
فردا زخون این جان نثاران،دین سرفراز است
امشب علمدار،ساقی وسردار،مشغول رازاست
فردا زشوق دیدار جانان در سوز وساز است
امشب به دوشش بهر یتیمان مَشک پُر آب است
فردا الها قلب یتیمان بهرش کباب است
امشب بگردد دور خیام شاه شهیدان
فردا بیفتد دستان سقّا در طرف میدان
امشب به خیمه،سالار زینب،تنها نشیند
فردا به مقتل،جان دادن اش را زهرا ببیند
امشب درخشد برگرد خیمه خورشید لیلا
فردا بیفتد در خاک ودر خون امّید لیلا
امشب علمدار برگرد خیمه صورت نهاده
فردا دو دستش در جنگ عَدوان از تن فتاده
امشب به طاعت، قاسم به سجده سر می گذارد
فردا به زیر سُمِّ ستوران جان می سپارد



بیست و نه.عباس،شیر بیشه ی شجاعت


دستگاه چهارگاه
تاریخ ومحل ضبط:دی 1386،تهران
راوی:غلامرضا تکاپو
دم وادامه ی این نوحه در گوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
تن به ذلت نداد،پای مرگ ایستاد
جانم به عباس!جانم به عباس! 


ادامه ی نوحه:
عباس ،شیر بیشه ی شجاعت
بنموده از قانون حق حمایت
تن به ذلت نداد،پای مرگ ایستاد
جانم به عباس!جانم به عباس!
مردم رژیم عالی اش چنین بود
حمایت اش برای حفظ دین بود
شجاع شجاعان،دلیر دلیران
جانم به عباس!جانم به عباس!
تا دست آن شه از بدن قلم شد
در گوشه میدان نگون عَلَم شد
عاقبت کشته شد ،به خون آغشته شد
جانم به عباس!جانم به عباس!
قد حسین از غم او خم بُوَد
هر چه براو گریه کنی کم بُوَد
سالار ِحسین است،غمخوار ِحسین است
جانم به عباس!جانم به عباس!



سی.اباالفضل باوفا


دستگاه چهارگاه
تاریخ ومحل ضبط:بهمن 1385،شهرستان ورامین،پیشوا
راوی:محمد عجمی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های مویه و درآمد اجرا می گردد 


دم نوحه:
اباالفضل با وفا،علمدار لشکرم
مه ِهاشمی نسب،امیر دلاورم 


ادامه ی نوحه:
ز ضرب عمود کین شکسته چرا سرت؟
چنین قطعه قطعه شد چرا جسم اطهرت؟
برادر چرا به خون فتادست پیکرت؟
که نعش تو غرق خون فتاده برابرم
برادر،چرا قلم شده دست های تو ؟
به خون غوطه ور شدست قد رَسای تو؟
دریغ از جوانی ات!شَوَم من فدای تو
تو کردی برادری تمام،ای برادرم
فدای دو بازویت که گشت از بدن جدا
نمودی به راه دین سروجان و تن فدا
به چشم تو تیر کین نشسته است یا اخا
برادر،چه سان تو را به خون غوطه بنگرم؟
فتاده زکف چرا برادر لَوای تو؟
نیاید به گوش من عزیزم صدای تو
به قربان غیرتت،فدای وفای تو
که لب تشنه از فرات گذشتی به خاطرم



سی و یک .سقای طفلان حسین، اباالفضل


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ابوالقاسم تیرگری
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های زابل و درآمد اجرا می گردد.انتهای سه مصرع اول هر بند را جمع حاضر با تکرار کلمه (ابوالفضل)جواب می دهند. 


دم نوحه:
ای نور چشمان حسین ابوالفضل
سقّای طفلان حسین ابوالفضل 


ادامه ی نوحه:
خم شد زمرگت قامت برادر ابوالفضل
برخیز وبنگر حالت برادر ابوالفضل
از دست رفته طاقت برادر ابوالفضل
ای قوّت جان حسین ابوالفضل
سقّای طفلان حسین ابوالفضل
عباس خون شد از غمت دل من ابوالفضل
آتش زده بر آب و بر گِل من ابوالفضل
افغان وزاری گشته حاصل من ابوالفضل
بشنو تو افغان حسین ابوالفضل
سقّای طفلان حسین ابوالفضل
برخیز وپرچم را ز نو به پا کن ابوالفضل
یاری آل پاک مصطفی کن ابوالفضل
رو سوی خیمه از ره وفا کن ابوالفضل
سرو خرامان حسین ابوالفضل
سقّای طفلان حسین ابوالفضل



سی و دو.اباالفضل،الدّخیل


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:بهمن 1386،شهرستان سیرجان،حسن آباد قُهِستان
راوی:ناصر کریمی نسب
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
رفتم که آبی آورم اباالفضل،الدّخیل
بهر سکینه درحرم اباالفضل ،الدّخیل 


ادامه ی نوحه:
بعدِ عباس علی،شام حسین،شام عزاست
بانگ می زد که اخا،نور دوچشمان من است
کوه دردم که بلا ریگ بیابان من است
آه سردم که صبا آینه گردان من است
سرو خونین بدنم،بعد تو روزم به چنین
لشکر باد خزان سلسله جنبان من است
گو چه شد دست ِ بلندی که به هنگام نبرد
دعوی ام بود که او حیدر کرّار من است
یادم از پیکر مجروح تو آید به سحر
هان بدانید که او میثم تمّار من است



سی و سه.ای ابوالفضل،ای باوفای من


دستگاه راست پنجگاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:محمدجعفر مسلمی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه نیریز اجرا می گردد. 


دم نوحه:
ای ابوالفضل،ای باوفای من
خیزُ ازجا، ای مه لقای من 


ادامه ی نوحه:
ز جا برخیز ای مه تابان
تا رویم خیمه نزد طفلانم
تمام اهل حرم گریان
از غمت جانا دیده خونبارم
سکینه با کودکان خیمه
العطش گویان،دیده خون بارند
همه طفلان چشم در راهند
تا بری آبی ای سپهدارم
زجا برخیز ای برادر جان
بین حسین تو بی علمدار است
ز ظلم این شامی وکوفی
اندر این صحرا بی مددکار است
خدا داند از غم مرگت
ای برادر جان زار وافغانم
چگونه رو در حرم آرم
گر زمن پرسند کو علمدارت؟



سی و چهار. عباس،سکینه به حرم تشنه ی آب است


دستگاه نوا
تاریخ ومحل ضبط:شهرستان ورامین،پیشوا
راوی:غلامحسین مؤمنی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های عراق و درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
عباس،سکینه به حرم تشنه آب است
برخیز علی اکبر ِ من در تب وتاب است
ای جان برادر،ای جان برادر 


ادامه ی نوحه:
این قوم دل عترت ما را بشکستند
ز اول به رخ آل علی آب ببستند
از کین دل پیغمبر و زهرای بخستند
این فرقه بی دین ز خدا بی خبر هستند
من سِبط رسولم، فرزند بتولم
پُرخون جگر زینب وکلثوم ورُباب است
تا از بدن آن دست رشید تو جدا شد
باللّه کمرم از غم مرگ تو دوتا شد
از اهل حرم ناله و فریاد بپا شد
بین ناله ی طفلان ز زمین تا به کجا شد!
من سبط رسولم،فرزند بتولم
از من به تو ای ساقی لب تشنه خطاب است
تا ناله «ادر ِکنی اخا»از تو شنیدم
فریاد و فغان از دل پُر درد کشیدم
بی تاب شدم تا به کنارت برسیدم
گفتم که ز کف رفت علمدار رشیدم
من سبط رسولم، فرزند بتولم
بر تشنه لبانم برسان آب، ثواب است



سی و پنج.سردار کربلا


گوشه ی رهاب
تاریخ و محل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی رهاب اجرا می گردد. 


دم نوحه:
اهل عالم منم،سردار کربلا
سقّا ی کودکان،در صف نینوا
در راه دین شده، هر دو دستم جدا
واویلا،واویلا،واویلا واویلا 


ادامه ی نوحه:
کاخ ظلم یزید می نمایم خراب
کودکان در حرم جمله در پیچ وتاب
ناله «واحسین»این شعار من است
سقّا ی تشنه لب،ای شه باوفا
آمدم کربلا بهر ناموس ودین
تا فدائی شوم در ره شاه دین
نوحه های شب عاشورا



سی و شش.شهادتنامه ی عشّاق


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:شهرستان آستانه اشرفیه،روستای فوشازده
راوی:سیّد عیسی علوی فوشازده
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های درآمد،بیات راجع و اوج(عشاق)اجرا می شود. 


دم نوحه:
امشب شهادتنامه عشّاق امضا می شود
فردا زخون عاشقان این دشت غوغا می شود 


ادامه ی نوحه:
امشب کنار یکدگر بنشسته آل مصطفی
فردا پریشان جمع شان چون قلب زهرا می شود
امشب بُوَد برپا اگر این خیمه ثاراللّهی
فردا به دست دشمنان برکنده از جا می شود
امشب صدای خواندن قرآن به گوش آید همی
فردا صدای الاَمان زین دشت برپا می شود
امشب شه ِدنیا ودین با قلب مجروح وغمین
گوید به زین العابدین باشد وداع آخرین
امشب کُند لیلا فغان،زینب بود بر سر زنان
این از غم سلطان دین،آن از فراغ نوجوان
این در صدای الحَذَر،آن در نوای الامان
این با برادر در سخن،آن دل به اکبر می دهد



سی و هفت.شیعیان،فردا حسین بی یار و یاور می شود


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ابوالقاسم تیرگری
دم نوحه درگوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های زابل و درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
شیعیان ،فردا حسین بی یار ویاور می شود
خون جگر،زینب زداغ شش برادر می شود 


ادامه ی نوحه:
تا که آب آرد به شطّ خون، جدا
از بدن دست ابوالفضل دلاور می شود
برسر دست حسین از تیر ظلم حرمله
پاره حلق نازک شش ماهه اصغر می شود
حضرت نجمه نمی داند که فردا قاسم اش
ازجفای کوفیان صدپاره پیکر می شود
شش برادر باشد امشب زینب وکلثوم را
پیکر هر یک به خون فردا شناور می شود
شمر ملعون از جفا سازد جدا رأس از حسین
نوحه گر زین ماجرا زهرای اطهر می شود



سی و هشت.امشب شب خونین عاشوراست


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:مرداد 1387،شهرستان الیگودرز،روستای ملّا طالب
راوی :محمد چراغی
دم وادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
امشب شب خونین عاشوراست
امشب زمین کربلا غوغاست
سلطان دین امشب، آماده فرداست 


ادامه ی نوحه:
امشب عجب هنگامه ای برپاست
امشب عزا در عالم بالاست
طومار جانبازی با رنگ خون امضاست
امشب شب کنکور یاران است
شام وداع جان نثاران است
فردا زمین از خون گلستان است
سلطان مظلومان،بزم عزا آراست
گفتا حسین کِی همرهان من
ای باوفا،ای یاوران من
ای با همیّت پیروان من
امشب که می بینید پایان عمر ماست
هرکس که می خواهد رود ز ینجا
تا شب بود،ره را شود پیما
اینجا شود فردا به پا غوغا
این بیعتم امشب،از جملگی برخاست
این سِیر ما سِیرالی اللّه است
پوید مر این ره هر که آگاه است
بر جملگی این حکم دلخواه است
پیماید این ره را،هرکس که او بیناست



سی و نه.امشب شب قتل حسین


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1387،تهران
راوی :محمدعلی حسین دوست
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه ی مویه اجرا می گردد. 


دم نوحه :
امشب شب قتل حسین،سلطان خوبان است زینب پریشان است
فردا زمین کربلا از خون گلستان است زینب پریشان است 


ادامه ی نوحه:
امشب علمدار حسین دارد نگهبانی آن حیدرثانی
فردا تن بی دست او اندر بیابان است زینب پریشان است
امشب به روی سینه ی مادر بود اصغر آن طفل خوش منظر
فردا ز تیر حرمله مهمان جانان است زینب پریشان است
امشب بود قاسم میان خیمه گه شادان از خواندن قرآن
فردا ز مرکب سرنگون این سرو بستان است زینب پریشان است
امشب گلان مصطفی از تشنگی بی تاب در گفتگوی آب
فردا روان از دیدگان اشک یتیمان است زینب پریشان است
نوحه های روز عاشورا



چهل.قهرمان کربلا،زینب


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:آبان 1384،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی:ابوطالب رضایی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های درآمد و مخالف اجرا می شود. 


دم نوحه:
ای قهرمان کربلا،زینب
ای پیرو(قالو بلا)،زینب
خواهر خداحافظ خواهر خداحافظ 


ادامه ی نوحه:
تو همچو حیدر خصم دونانی
تو نور چشم شاه مردانی
تو حامل آیات قرآنی
ای دخترخیرالنّسا ،زینب خواهر خداحافظ خواهرخداحافظ
در راه دین خواهر صبوری کن
در پیش دون از عجز دوری کن
خط ولایت را مروری کن
ای دختر بدرالدّجی، زینب خواهر خداحافظ خواهرخداحافظ
خواهر برایم این جهان تنگ است
سازش مرا با دشمنان ننگ است
راه نجات از این قفس جنگ است
ای یادگارمرتضی،زینب خواهرخداحافظ خواهرخداحافظ



چهل و یک.حسین جان کفنت کو؟


آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:خرداد1386،شهرستان ورامین
راوی:شمس اللّه منصوری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
حسین جان کفنت کو؟
حسین پیرهنت کو؟ 


ادامه ی نوحه:
گر دل کَنَم از تو چه کُنَم با دل خونین؟
گر دل نَکَنَم گو چه دهم پاسخ لشکر؟
حسین جان کفنت کو؟
حسین پیرهنت کو؟
در کربُبَلا بوی بهشت است یقیناً
دیشب به سراغت ز ارَم آمده حیدر
حسین جان کفنت کو؟
حسین پیرهنت کو؟
گر شیر خدا بود به بالین تو ای شه
انگشت تو را پس که بریدست ز پیکر؟
حسین جان کفنت کو؟
حسین پیرهنت کو؟



چهل و دو.تو شمع هر انجمنی


دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1387،تهران
راوی:محمدعلی حسین دوست
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های حسینی و درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
تو شمع هر انجمنی ای حسین جانم ای حسین جانم نور دل بوالحسنی ای حسین جانم ای حسین جانم 


ادامه ی نوحه:
دل به هوای تو گرفتار شد
مهرتو سرمایه ی ابرار شد
یاد تو تسکین دل زار شد
دوای درد و مِحنی ای حسین جانم ای حسین جانم
به کربلا فدای قرآن شدی
فدای دین با لب عطشان شدی
خون جگر از کینه عدوان شدی
غرقه به خون بی کفنی ای حسین جانم ای حسین جانم
دین خدا زنده به پیکار تو
چشم فلک خیره شد از کار تو
بنازم آن همّت وایثار تو
گذشته از جان وتنی ای حسین جانم ای حسین جانم
کشته شد از تیغ جفا اکبرت
قاسم وعبداللّه وهم جعفرت
ساقی عطشان و علی اصغرت
از ستم قوم دنی ای حسین جانم ای حسین جانم


چهل و سه.درس چگونه زیستن



دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:شهرستان بهشهر
راوی :محمدجعفر مسلمی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های درآمد وسلمک اجرا می گردد. 


دم نوحه:
درس چگونه زیستن ز انبیا بیاموز
درس چگونه مردن ز کربلا بیاموز 


ادامه ی نوحه:
به کربلا نظر کن که لاله زاران شده
پیام خونین آن درس دلیران شده
حسین گفت یا که مرگ یا که آزادگی
یا که شهادت و یا عزّت ومردانگی
یا که فنا یا که آزادی و فرزانگی
تو این همه درس را ز کربلا بیاموز
چوعشق محبوب خود گرفته پا تا سرش
ببرده هفتاد و دو فدایی بر داورش
خلیل دشت کربلا ز اکبر و اصغرش
به راه حق جان فدا،ز کربلا بیاموز
به عهد روز اَلَست حسین وفا می کند
دعوی پیمان خود به کربلا می کند
به راه حق جان فدا به نینوا می کند
عزّت و مردانگی ز کربلا بیاموز


چهل و چهار .مهلاً مهلا



دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ناصررضایی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
مهلاً مهلا،مهلاً مهلا،ای حسین جانم
یابن الزهرا،یابن الزهرا،ای حسین جانم 


ادامه ی نوحه:
تنها به میدان می روی وای از این محنت
خواهر به قربان تو و این همه غربت
آهسته رو،آهسته رو، ای امید من
تا بینمت بار دگر ای گل زهرا
ای وای من،ای وای،ای قرار من
جان می سپاری تشنه لب در کنار من
در پیش چشم عترتت بی کس و تنها
مست وخرامان می روی ای حسین جانم



چهل و پنج.دریای خون


آواز ابوعطا
تاریخ ومحل ضبط:بهمن 1386،شهرستان سیرجان،حسن آباد قُهِستان
راوی:ناصر کریمی نسب
دم و ادامه ی این نوحه ابتدا در گوشه ی حجاز وسپس درگوشه درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
آن دم که در دریای خون زینب شنا کرد
لب را به رگ های بریده آشنا کرد
گفت ای برادر،قربان رویت
بنما اجازه بوسم گلویت 


ادامه ی نوحه:
هرگز کسی چون من تن بی سر نبوسید
بوسیدم آنجایی که پیغمبر نبوسید
حیدر نبوسید،زهرا نبوسید
حتی نسیم صحرا نبوسید
امشب چرا این خواهر محزون خسته
تا نیمه شب خوانده نمازش را شکسته
گل های زهرا ،گردیده پرپر
خاموش اینجا گردیده اصغر
این سر که ریزد از لب اش شهد حلاوت
فردا به نوک نی کُند قرآن تلاوت
گفت ای برادر ،قربان رویت
بنما اجازه بوسم گلویت



چهل و شش.هَل مِن ناصِراً یَنصُرُنی


آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد است و سرعت اجرای آن توسط تکخوان به آرامی تند می شود. 


دم نوحه:
هَل مِن ناصِراً یَنصُرُنی 


ادامه ی نوحه:
هرکس که نداند نَسَبَم
من سبط رسول عربم
ذلّت نپذیرم به خدا
گرچه سرم از تن گردد جدا
کُشی تو همه یاران مرا
یاران وجوانان مرا



چهل و هفت.یا حسین، اللّه اکبر


آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:خرداد1386،شهرستان ورامین
راوی:شمس اللّه منصوری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
زینب روان شد دنبال آن شه
گفت ای برادر جان حسین ،الله اکبر یا حسین،اللّه اکبر
بیا ببوسم به جای مادر
زیر گلویت را حسین،اللّه اکبر یا حسین ،اللّه اکبر 


ادامه ی نوحه:
رأس شه دین،بالای نیزه
قرآن تلاوت می کند ،اللّه اکبر یا حسین ، اللّه اکبر
شد جسم قاسم توتیا ،واویلا
اندر زمین کربلا،واویلا
زد نعره کای عمو برس به دادم
از پشت زین روی زمین افتادم
ازظلم وجور اشقیا،واویلا
غوغا شده درکربلا ،واویلا
گفتا حسین ،آن روح عبادت،
آماده هستم بهر شهادت
تا آخرین خون تنم، اللّه اکبر یا حسین، اللّه اکبر
شد انقلاب خونین نمایان
بهر بقای اسلام و قرآن
حزب خدا کرده قیام،اللّه اکبر یا حسین،اللّه اکبر



چهل و هشت.بهر اسیری زینبم خود را مهیّا کن


آواز بیات ترک
تاریخ و محل ضبط:آذر 1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی:ابوالقاسم تیرگری
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه ی جامه دران اجرا می شود. 


دم نوحه:
بهر اسیری زینبم خود را مهیّا کن امر من اجرا کن
خواهر به جان من تو کمتر شور وغوغا کن امر من اجرا کن 


ادامه ی نوحه:
امروز خواهر می شوم من کشته ی اعدا ای دختر زهرا
طفلان من را مادری خواهر تو فردا کن امر من اجرا کن
زینب در این وادی سرم از تن جدا گردد پیش شما گردد
فردا به روی نی سر من را تماشا کن امر من اجرا کن
بی سر تمام نوجوانان من ای خواهر گردند ای خواهر
در پیش چشم تو ولی صبر وشکیبا کن امر من اجرا کن
آن دم که آتش در فتد در خیمه ای خواهر زین قوم بد اختر
با کودکانم جان خواهر رو به صحرا کن امر من اجرا کن
برتو سپارم کودکان مو پریشان را خواهر یتیمان را
یک یک پرستاری به جان من در آنجا کن امر من اجرا کن
خواهر در این ساعت کزین دشت بلا رفتی از کربلا رفتی
بزم عزایی هم برای من تو فردا کن امر من اجرا کن
چون عازم شام خراب و کوفه ی ویران گشتی تو خواهر جان
در راه شام و کوفه با دشمن مدارا کن امر من اجرا کن
در بین ره طفلی اگر روی زمین افتاد یا کودکی جان داد
این را سوار و آن دگر را دفن و تنها کن امر من اجرا کن



چهل و نه.ای خاندان عصمتم


دستگاه سه گاه
تاریخ ومحل ضبط:دی 1386،شهرستان زنجان
راوی:بیوک شکوری
دم این نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های مخالف و درآمد خوانده می شود. 


دم نوحه:
ای خاندان عصمتم،زهرای ثانی ،زینبیم
(ای خاندان عصمت،زهرای ثانی،زینب)
آخر وداعیم دور چاغیر آل عبانی زینبیم
(وداع آخرینم است آل عبا را صدا کن) 


ادامه ی نوحه:
سلطانه دنیا تنگ اولار انصار و یاوردن صورا
(دنیا برای سلطان تنگ می شود وقتی یاورانش را از دست می دهد)
جان وجهانی نیلورم شبه پیمبر دن صورا
(جان وجهان را بعد از شبه پیمبر نمی خواهم)
من ایچمرم دنیا سویون شهزاده اکبر دن صورا
(من آب دنیا را بعد از شهزاده اکبر نمی خورم)
لب تشنه جان وئر تاپام آب بقانی زینبیم
(لب تشنه جان می دهم تا به آب بقا برسم)
دوزدور چوخ آغلار دهریده بی کس باجی قار داشینه
(راست است که خواهر بی کس برای برادرش گریه می کند)
اما باجی سن چوخ اوزون غرق ایلمه گوزیاشینه
(اما ای خواهر،تو زیاد خود را غرق گریه مکن)
اللّه رضا سی سن فقط ال چک رقیّم باشینه
(برای رضای خدا بر سر رقیه دست بکش)
ساخلا اوزون نازیله اون نازلی بالانی زین
(خودداری کن و برسردختر بچه های من دست بکش)
چوخ آغلیوب آغلاتما سن بو دیده ی خونباریمی
(زیاد گریه مکن و چشم خونبار مرا مگریان)
آخر وداعیمدن اوزون آگاه ائله قزلاریمی
(وداع آخرم را برای دخترانم روشن کن)
یغ باشیمه باشسیز قالان اطفال گل رخساریمی
(طفلان گل رُخم را دور سرم جمع کن)
اعلان ائله بلبل لره فصل خزانی زینبیم
(برای بلبلان فصل خزان را اعلان کن)



پنجاه.گل باغ پیمبر


دستگاه چهارگاه
تاریخ و محل ضبط:مهر 1384،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی :ابوطالب رضایی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های گوناگون از جمله درآمد،مویه و حصار خوانده می شود. 


دم نوحه:
گل باغ پیمبر،عزیز دل حیدر
حسین ای شه خوبان،مرو جانب میدان 


ادامه ی نوحه:
(گوشه ی درآمد):
تو ای پور یداللّه،شدی غریب وتنها
برادر به توقربان،برادر به تو قربان
حسین ای شه خوبان،مرو جانب میدان
(گوشه مویه):
تو آن لب عطشان،منم با غم هجران
تو وآن تن عریان،به زیر سم اسبان
شرارم زده برجان
حسین ای شه خوبان،مرو جانب میدان
(گوشه ی حصار):
ایا روح وروانم،زهجرت به فغانم
در این وادی پُرغم،دو چشمم شده پُر نَم
نگردیده ی گریان،حسین ای شه خوبان ،مرو جانب میدان



پنجاه و یک.ای شمرپُرجور و جفا


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:آذر1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :غلام عباس جهانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
ای شمر پُر جور وجفا ظالم، امان از تشنگی
ای کافر دور از خدا ظالم،امان از تشنگی 


ادامه ی نوحه:
من زاده پیغمبرم نور دو چشم حیدرم
اینجا غریب و مضطرم ظالم ،امان از تشنگی
آخر من بی خانمان هستم غریب و میهمان
رحمی بکن ای میزبان ظالم،امان از تشنگی
غم ها ی دوران یک طرف زخم فراوان یک طرف
داغ جوانان یک طرف ظالم، امان از تشنگی
من داغ اکبر دیده ام مرگ برادر دیده ام
تن های بی سر دیده ام ظالم،امان از تشنگی
با این همه زخم فزون تن های آغشته به خون
مُردَم ز سوز تشنگی ظالم ،امان از تشنگی
بگذار آید خواهرم در وقت مردن بر سرم
بندد دو چشمان ترم ظالم،امان از تشنگی



پنجاه و دو.ای حسین مظلوم


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:تیر 1387،شهرستان ورامین،(روایت از افغانستان،استان ارازگان،شهر تخت سنگ)
راوی:علی نظری
دم و ادامه ی این نوحه با لهجه ی افغانی در گوشه ی گشایش اجرا گردیده است. 


دم نوحه:
ای حسین مظلوم،سرور شهیدان
زاده ی پیمبر،شاه تشنه کامان 


ادامه ی نوحه:
زینب دل افگار از قفای آن شاه
می دوید ومی گفت با دو چشم گریان:
آخر ای برادر،ما زنان مُضطر
محرمی نداریم اندر این بیابان
گر تو کُشته گردی نیست اندر این دشت
یاور و معینی بهر ما غریبان
آن امام بی یار با دو چشم خون بار
درجواب زینب لب گشودُ این سان:
گفت خواهرمن،موسم جدایی است
در جهان رسیده،روز من به پایان
این وداع امروز آخرین وداع است
حافظ شما باد ذات پاک یزدان



پنجاه و سه.ای بی کفن حسینم


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:تیر 1387،شهرستان ورامین(روایت از افغانستان،استان ارازگان،شهر تخت سنگ)
راوی:علی نظری
دم این نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه ی حصار ماهور با لهجه ی افغانی اجرا گردیده است. 


دم نوحه:
ای جسم پاره پاره،آیا تویی حسینم؟
زخم تو بی شماره،آیا تویی حسینم؟ 


ادامه ی نوحه:
ای غرق لجّه خون،سرتا به پای گلگون،
غلتان به خاک هامون،عریان بدن حسینم
آرد چه تاب خواهر تا بیندت برادر
در خاک وخون،بی سر،افتاده ای حسینم
ای نوگل پیمبر،فرزند پاک حیدر
جان بتول اطهر،جانان من حسینم
جانم شود فدایت،قربان خاک پایت
نالد زدل برایت،گل پیرهن حسینم
ای تن به خون محنت چون غنچه برگشا لب
با داغ دیده زینب،فرما سخن حسینم
جسمت به خاک غلتان،سرنوک نیزه رخشان
از جور شمر نادان،ای ممتحن حسینم


پنجاه و چهار.آهسته ران این مَرکب نکویت



دستگاه همایون
تاریخ ومحل ضبط:اسفند 1385،شهرستان ورامین،پیشوا
راوی:غلامحسین مؤمنی
دم نوحه در گوشه ی لیلی ومجنون و ادامه ی آن در گوشه ی بیداد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
آهسته ران این مرکب نکویت
تا من ببوسم ای اخا گلویت 


ادامه ی نوحه:
خوش می روی جان اخا به میدان
در این سفر کردی مرا پریشان
گویا رسد دیدار ما به پایان
زینب نشیند در فراق رویت
بر گرد ویک بار دگر برادر
کرده وصیت مادرم درآخر
تا من ببوسم آن گلوی اطهر
کام دلی گیرم ز آرزویت
داری خبر از حال ما یتیمان
بعد از تو با ما کس ندارد احسان
بی تو چه سازم اندر این یبابان
زینب ز که گیرد سراغ رویت
طفلان تو بی یار وبی مُعین اند
بعد از تو با افغان و شور و شین اند
با ناله های «یاحسین،حسین» اند
در کوه و در صحرا به جستجویت



پنجاه و پنج.آغشته بین در خون گردیده شاهی


دستگاه راست پنجگاه
تاریخ ومحل ضبط:فروردین 1387،اهواز
راوی:شیخ غلام حسین انصاری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد خوانده می شود. 


دم نوحه:
آغشته بین در خون گردیده شاهی
عمه جان،وای،وای،وای
افتاده در میدان از بی پناهی
عمه جان ،وای ،وای ،وای 


ادامه ی نوحه:
یا رب ویارب،
زین غم وزین غم ،وای
حالم تباه است
جنّت ورضوان ،وای
حوری وغلمان
عالم وامکان ،وای
جمله نواخوان
از این مصیبت ها
گریان ونالان
عمه جان،وای،وای،وای



پنجاه و شش.سجده گاه عشق سالدون


دستگاه راست پنجگاه
تاریخ ومحل ضبط:دی 1386،زنجان
راوی:بیوک شکوری
دم و ادامه این نوحه درگوشه آذربایجانی اجرا می گردد. 


دم نوحه:
سجده گاه عشق سالدون،قانلی جانمازی قارداش
(ای برادر که در سجده گاه عشق،جا نماز خونین پهن کردی)
نه آتام قیلوب نه جدیم،سن قیلان نمازی قارداش
(آن نمازی را که تو خواندی نه پدرم خواند و نه جدم) 


ادامه ی نوحه:
امتحانیوی گوی اهلی،گورجگین نوا ائدوبلر
(امتحان تورا تا اهل آسمان دیدند همه نوا کردند)
خیمه دن سن آریلاندا،ینبی دعا ائدوبلر
(لحظه ای که از خیمه جدا شدی،زینب را دعا کردند)
بو نمازیوه ملک لر،حتماًاقتدا ائدوبلر
(این نمازی را که تو خواندی حتماًملائک بر آن اقتدا کردند)
اللّرون ئوپوب تاپوبلار،عالی امتیازی قارداش
(دستت را بوسیدند وامتیازی عالی پیدا کردند)
عاشق ائتسه سجده سین،تک صدق اوزیله لاینامه
(عاشق وقتی از روی صداقت سجده می کند برخدای لاینام)
اولسه ده نمازی کسمز،تا یتورمه سه تمامه
(عاشق اگر بمیرد هم نمازش را نمی شکند تا به آخر برساند)
سجده ده کسیلسه باشی،ذکرینه وئرر ادامه
(اگر سرش بریده شود ذکرش را ادامه می دهد)
نه بابام قیلوم نه جدیم،سن قیلون نمازی قارداش
(آن نمازی را که توخواندی،نه پدرم خواند ونه جدم)
قان وئرور دامار لاریندان،جدیموز ئوپن بوغازون
(خون فوران می زند از گلویی که جدمان بوسید)
سوتاپولمادی اوقاندان،ائتدون آب دستمازون
(آب پیدا نشد واز آن خون برای آب وضو استفاده کردی)
لاجرم تیمّم ائتمتک،سیندیراردین امتیازون
(لاجرم تیمم نمی کنیم و این امتیاز را داریم که با خون وضو بگیریم)
عاشقون سو اولمیاندا،قاندی دست نمازی قارداش
(عاشق اگر آب پیدا نکند وضویش را از خون می گیرد)
یا غفور،اگرچا غیرسون،حشریده بو حنجریله
(ای خدا اگر با این حنجره در روز حشر صدا کنی)
دوزخی خموش ائده للر،لطف حی ّ داوریله
(با این حنجره بریده ولطف خدا دوزخ را خاموش می کنند)
عالمی باغیشلادارسان،بو کسیسمیش اللّریله
(عالمی را می بخشی با این دست های بریده ات)
عزّ وناز اولار سراسر،شیعه اون نیازی قارداش
(شیعه ما در آن روز نیازش تبدیل به عزّ وناز می شود)


پنجاه و هفت.شام غریبان - نوحه های شام غریبان



دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی :سبز علی شعبانی
دم نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد و در ادامه ی آن سه مصرع اول در گوشه حسینی و مصرع آخر با فرود به گوشه ی درآمد به دم نوحه وصل می گردد. 


دم نوحه:
شام غریبان مولای شهیدان است
ارض و سما گریان بر حال یتیمان است 


ادامه ی نوحه:
امشب رقیه در خرابه آه وافغان می کند
این بلبل شوریده دل دلها پریشان می کند
ویرانه را از اشک خود همچون گلستان می کتد
از دوری بابش درآه وافغان است
امشب سکینه می کند در کربلا غوغا
گوید کنار پیکر بابش به صد شور و نوا
من آمدم با تو، کنون بی تو روم از کربلا
همراز من ای گل،خار مغیلان است
باشند اطفال حسین در ناله وافغان
از جور کوفی جملگی باشند سرگردان
با قلب پر خون از جفا،با سینه سوزان
در گوشه ویران جمع اسیران است



پنجاه و هشت.طفل صغیر


آواز ابو عطا
تاریخ ومحل ضبط:دی 1386،شهرستان ورامین،شهرک مدرّس
راوی:پری عرب حلوایی(باز خوانی:مؤلف)
دم این نوحه در گوشه ی درآمد و سه مصرع اول ادامه ی در گوشه ی حجاز و مصرع چهار آن در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
طفل صغیری ز حسین گمشده ساربان
قامت زینب ز الَم خم شده ساربان 


ادامه ی نوحه:
زینب غمدیده به غم مبتلا بانوا
بود گرفتار ِ کف ِ اشقیا از جفا
جمله یتیمان به بغل داده جان از وفا
غم سرغم آمده افزون شده ساربان
گفت که ای خواهر محزون زار بی قرار
از غم عباس تویی داغدار اشک بار
محنت عالم شده بر ما دچار این دیار
کودک زارم سوی هامون شده ساربان
شب شده عالم همه خوف از سپاه دین تباه
طفلک نالان به دل پر ز آه بی پناه
رو سوی هامون شده با سوز وآه بی گناه
درد یتیمیش فراوان شده ساربان
گر کند از من شه ِبی کس سؤال زین مقال
خواهر محزونه ام ای خوش خصال با کمال
خوش شده ای حافظ طفلان به حال در مآل
طفلکم از هجر پریشان شده ساربان


پنجاه و نه.نیزه شکسته ها



آواز ابوعطا
تاریخ و محل ضبط:آذر1384،تهران
راوی:سبزعلی شعبانی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن با حالتی متفاوت درهمین گوشه اجرا می شود. 


دم نوحه:
نیزه شکسته ها را بزن کنار زینب حسینت اینجا خفته حسینت اینجاخفته


ادامه ی نوحه:
قدم به ارض کربلا نهادم
بانی ِ انقلاب و اتّحادم
حماسه ساز صحنه ی جهادم
گوهر عشق وروح عدل ودادم
میان خون عزیز زهرا خفته حسینت اینجا خفته حسینت اینجا خفته
یکی رود خبر دهد به زهرا
که دست حق فتاده روی صحرا
ببین خزان رسیده نوگلت را
حسین تو غریب و تنها خفته حسینت اینجا خفته حسینت اینجا خفته
مدفن من زمین کربلا شد
تشنه جگر سر از تنم جدا شد
حماسه ها زخون من به پا شد
ذبیح حق سر از تنش جدا شد
حسین تو غریب وتنها خفته حسینت اینجا خفته حسینت اینجا خفته
رَوی تو چون به سوی شام ویران
همره تو قافله ی اسیران
جان تو و جان همه یتیمان
نما نگهداری این اسیران
به خاک وخون حسین چه زیباخفته حسینت اینجا خفته حسینت اینجا خفته
نوحه های حرکت کاروان از کربلا



شصت.خاک شهیدان شد عیان


دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،شهرستان بهشهر،روستای سراج محله
راوی :ناصر رضایی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
خاک شهیدان شد عیان،ای ساربان محمل مران
با ما سرود خون بخوان،ای ساربان محمل مران 


ادامه ی نوحه:
اینجا ز خون با هم یکی دریا و صحرا می شود
اینجا ز زین نقش زمین گل های زهرا می شود
اینجا اسیر دشمنان زینب کبری می شود
خون گردد از هر سو روان،ای ساربان محمل مران
اینجا صدای العَطش بر عرش اعلی می رود
اینجا سرم بالای نی از جور اعدا می رود
اینجا به دریا سیل خون از چشم سقّا می رود
سقّا کند ایثار جان،ای ساربان محمل مران
اینجا به دست وپای خود قاسم حنا بندد ز خون
اینجا چو یوسف می شود پیراهن او لاله گون
اینجا بخوانید آیه انّا الیه ِراجعون
با ما در این صحرا بمان،ای ساربان محمل مران



شصت و یک.کاروانی سر به صحرا


آواز ابوعطا
تاریخ ومحل ضبط:بهمن 1386،شهرستان سیرجان،روستای فیروز آباد
راوی:ناصر کریمی نسب
دم وادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
کاروانی سر به صحرا در بیابان می رود
گوئیا آن زینب است با چشم گریان می رود 


ادامه ی نوحه:
ساربان آهسته ران آرام جان گم کرده ام
من در این دریای خون دُرِّ گران گم کرده ام
ساربان آهسته ران تندی مکن با کاروان
مهربانم می رود ،آرام جانم می رود
ساربانا مهلتی،دارم در اینجا مشکلی
رفته از دستم گلی،از وی نبردم حاصلی
اندرین دشت بلا رفته ز دستم نوگلی
من حسین باوفا،آرام جان،گم کرده ام
ساربان بهر خدای من کمی آهسته تر
اندرین دشت بلا گم گشته از من تاج سر
شش برادر،شش دلاور،از من خونین جگر
اندرین صحرا ز جور کوفیان گم کرده ام
ساربانا مهلتی،تا بر سر نعش حسین
از دلم گویم،ببارم خون دل از هر دو عین
در عزایش عالمی را پُر کنم از هر دو عین
من برادر در میان خاک وخون گم کرده ام



شصت و دو.مران یکدم ساربان اشتُر


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهشت 1387،تهران
راوی:محمدعلی حسین دوست
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی غم انگیز اجرا می گردد. 


دم نوحه:
مران یکدم ساربان اشتر،ناقه زینب رفته اندر گل
بده ظالم مهلتی آخر ز آنکه من دارم عقده ها در دل
دل زینب گشته طوفانی،رقیه گشته بیابانی،آه و واویلا،آه و واویلا 


ادامه ی نوحه:
بده مهلت تا بمانم من در کنار این پیکر بی سر
از آن ترسم ساربان امشب آید و برّد دست اش از پیکر
ندارد چون طاقت دیدن مادرم زهرا،باب من،حیدر
در این صحرا ای شترداران،ماندنم آسان،رفتنم مشکل
شترداران بی کفن باشد این تن مجروح اندرین صحرا
مرا نَبوَد معجری دیگر تا کفن سازم جسم این شه را
ندارد چون سایه ای برسر غیر خاشاک و جز تَف ِ گرما
اله من کن تو آگاهم،کشتی عمرم کی رسد ساحل
شتر بانان ره خطرناک وکودکان مضطر،ناقه ها عریان
همی ترسم ای شترداران،از شتر افتند کودکان آخر
چرا آخر این همه تعجیل ؟رحم بنمائید بر دل طفلان
ره ِ شام ودشمن اندر پیش،از یتیمان من چون شوم غافل
شتربانان مهلتی آخر،بهر ما نبود قافله سالار
نباشد چون مَحرمی دیگر بهر ما زنها غیر این بیمار
ندارد او طاقتی دیگر،پیکر بیمارش بود تب دار
همی گوید خاشع و غمگین،کربلا خواهم تا کنم منزل



شصت و سه.به دوشم ای زنجیر چه شورها داری


تاریخ ومحل ضبط:فروردین 1387،شهرستان ورامین
راوی:نوراللّه محمودی
دم نوحه در گوشه ی شوشتری و ادامه ی آن در گوشه ی بیداد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
به دوشم ای زنجیر چه شورها داری
در این جهان گویا تو هم عزاداری 


ادامه ی نوحه:
وقایعی از تو مرا به خاطر شد
کزان مرا آهی غمنده ظاهر شد
چه کردی ای زنجیر ز کربلا تا شام
به گردن زین العِبا تو جا داری
 



شصت و چهار.بیا اشک عزا - نوحه های مدح کربلا وامام حسین(ع)


دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1384،شهرستان شازند،روستای عَزَدیه
راوی:سبزعلی شعبانی
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه های حسینی و درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
بیا اشک عزا بده دل را صفا،به یاد کربلا ،به یاد کربلا 


ادامه ی نوحه:
جرس هم ناله شد به آهنگ حزین،به آه وزمزمه،به آه وزمزمه
بخوان چاووش اشک،نوایِ غربت عزیز فاطمه،عزیز فاطمه
شده یا لَیتَنی به لب ها آشنا،به یاد کربلا،به یاد کربلا
حسینی مذهبان به محراب غم اش عبادت می کنند،عبادت می کنند
تن شش ماهه را به قربانگاه عشق زیارت می کنند،زیارت می کنند
شده یا لَیتَنی به لب ها آشنا،به یاد کربلا،به یاد کربلا
به عاشورائیان رسد از کربلا،به گوش دل پیام،به گوش دل پیام
که دارد فاطمه به مظلومیّت شهیدانش سلام،شهیدانش سلام
بقیع جان او شده ماتم سرا،به یاد کربلا،به یاد کربلا
قَتیل اشک وعشق که بر لب های او، پیمبر بوسه زد،پیمبر بوسه زد
دل زهرا شکست ز داغ حنجرش،که خنجر بوسه زد،که خنجر بوسه زد
به ماتم همدم اند عزیزان خدا،به یاد کربلا، به یاد کربلا



شصت و پنج.عشق پاکان


آواز دشتی
تاریخ ومحل ضبط:شهرستان ورامین ،پیشوا
راوی:حسن اصلانی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
عشق پاکان را بنازم کین همه اعجاز دارد
عاشقی حُسن ختامی بهتر از آغاز دارد 


ادامه ی نوحه:
کس نشاید عاشقان را از حقیقت باز دارد
عاشق ِ سلطان خوبان منصبی ممتاز دارد
احترامی بس مقدّس نزد اهل راز دارد
نازم آن رهبر که سر داد و نداده تن به ذلّت
سر سپردن را نکوتر داشت از رنج و مذلّت
کی کُند فرزند زهرا با یزید پست بیعت
مکتب عشق ورا بنگر که هفتاد و دو ملّت
در شگفت از آنکه هفتاد ودو تن سرباز دارد
خوار و رسوا شد هر آنکس تاخت در میدان جنگ اش
در دو عالم رو سیه گردید آنکه زد خدنگ اش
میر جانبازان ز جانبازی نباشد عار وننگ اش
ای بنازم بر حسینی که چنین جانباز دارد
همچو اصغر کودک شش ماهه ی سرباز دارد
من نه تنها در رهت از عُون و از جعفر گذشتم
از سر و از جان و از انگشت و انگشتر گذشتم
از زن و فرزند و مال و هستی و خواهر گذشتم
از علمدار رشید و اکبر و اصغر گذشتم
چون به راهت سرسپردن لذّتی ممتاز دارد



شصت و شش.قارگئیندی اهل ِ،ایمان حسینه خاطر


آواز افشاری
تاریخ ومحل ضبط:دی 1386،شهرستان زنجان
راوی:بیوک شکوری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد و عراق اجرا می شود. 


دم نوحه:
قارگِئیندی اهل ِ ایمان حسینَه خاطر
(اهل ایمان به خاطر حسین لباس سیاه پوشیده اند)
اولدی عزای ملّی اعلان حسینَه خاطر
(عزای ملّی به خاطر حسین اعلام شد) 


ادامه ی نوحه:
ویردی هِلال ماتم،فرمان علاقه منده
(ماه ماتم به من فرمان ِ علاقه می دهد)
مکنون اولان محبّت جوش ایتدی سنده سنده
(آن سِرُّ مکنون به جوش می آید و آشکار می شود)
قانه دونر اورکلر قاره علم اسنده
(آن پرچم سیاه دل ها را خون می کند)
ویر مژده قرضداره مسکینه درد منده
(به قرض دار و مسکین و دردمند مژده دهید)
آلسونلا حق الیلن درمان حسینه خاطر
(که درمانشان را به خاطر حسین از خدا بگیرند)
هرئیل قرا علم که بیردن اولار نمایان
(هر سال که یکباره پرچم سیاه نمایان می شود)
منشور انقلابی ایلّر جهانه اعلان
(منشور انقلاب را به جهان اعلان می کنند)
کوینک قرا،هدف بیر، شاه وگدا سی یکسان
(با پیراهن مشکی و یک هدف شاه و گدا یکسان می شوند)
سَسلر حسین دینلّر پاینده باد قرآن
(ندای حسین این است که پاینده باد قرآن)
آرتار اور کلرینده ایمان حسینه خاطر
(قلب هر انسان به خاطر حسین مملو از ایمان می شود)
علم لَدُنّی ایستر اما نه اکتسابی
(علم لَدُنّی می خواهد اما نه اکتسابی)
معلوم اولا حسینون تا فضل بی حسابی
(که معلوم شود فضل حسین بی نهایت است)
بیز گور مدوک دریغا تفسیر بوترابی
(افسوس ما ندیدیم تفسیر بو تراب را)
اولسا قبول علینون جمع ایتدیگی کتابی
(با علی قبول می شود جمع کردن کتاب(قرآن))
نازل اولوب دیر سن قرآن حسینه خاطر
(قرآن به خاطر حسین نازل شد)
ویردی امام صادق(ع)اصحابنه بشارت
(امام صادق(ع)به اصحابش بشارت داد)
تاپشوردی سینه لرده قالسون بوسوز امانت
(گوشزد کرد که این حرف ها در سینه هایتان پنهان بماند)
مهمون اولان نفسلر تسبیحدور عبادت
(نفس های اندوهناک هر کدامتان عبادت است)
اولسون قزل سوئیلان بوسوز گرک کتابت
(باید این کلمات با آب طلا کتابت شود)
دشمندن ایله سری پنهان حسینه خاطر
(این راز را به خاطر حسین از دشمن پنهان بدار)



شصت و هفت.حسین،ابا عبداللّه


دستگاه چهار گاه
تاریخ ومحل ضبط:اردیبهست 1387،تهران
راوی :محمدعلی حسین دوست
دم نوحه در گوشه ی درآمد و ادامه ی آن در گوشه ی زابل خوانده می شود. 


دم نوحه:
حسین ،ابا عبداللّه حسین،یا ثاراللّه 


ادامه ی نوحه:
کلیم اگر دعا کند،بی تو دعا نمی شود
مسیح اگر شفا دهد ،بی تو شفا نمی شود
گرد حرم دویده ام صفا و مروه دیده ام
هیچ کجا برای من کربُبَلا نمی شود
چوب به دست قاتلت به ناله گفت این سخن
جای سر بریده در طشت طلا نمی شود
گشته به هر زمان زمین سرخ ز خون اهل بیت
خون کسی چو خون تو خون خدا نمی شود
کسی که گشت گرد تو، گرد خطا نمی رود
پیرو خط کربلا اهل خطا نمی شود
ای بدن تو غرق خون،ای سر و روت لاله گون
از چه خضاب کرده ای ؟خون که حنا نمی شود
جز سر غرق خون تو که شد چراغ کاروان ؟
رأس بریده بر کسی راهنما نمی شود
کوفه وکربلا گذشت ،سخت به عترتت ولی
هیچ کجا به سختی شام بلا نمی شود!


شصت و هشت.زنده بادا حسین



دستگاه نوا
تاریخ ومحل ضبط:آبان1386،شهرستان ورامین،دانشسرا
راوی:ابوالقاسم قدسی
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می شود. 


دم نوحه:
زیرهر سنگ وخاک
گوید هر خون پاک
زنده بادا دین اسلام 


ادامه ی نوحه:
زنده بادا حسین ،که حفظ قرآن نمود
مرده بادا یزید که ظلم و طغیان نمود
زنده بادا حسین، خسرو ملک حجاز
که ز خونش وضو گرفته بهر نماز
خون هفتاد و دو کشته راه خدا
جوهر دین بود در سند کربلا
درس آزادگی نهضت خونین اوست
اصل عزّ و شرف حماسه دین اوست
مرگ بر ظالم جانی دنیا پرست
که علی رغم حق زند به هر کار دست
نوحه های امام علی(ع)



شصت و نه.شب قتل علی(ع)


دستگاه شور
تاریخ ومحل ضبط:آذر 1386،الیگودرز،روستای ملّا طالب
راوی:محمود حیدری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
امشب شب قتل علی ،شاه مبین است لرزان زمین است
دست الَم بر سرزنان روح الامین است لرزان زمین است 


ادامه ی نوحه:
قتل علی شد بر مَلا،ای وای و ای وای!
لاهوتیان اندر نوا،ای وای و ای وای!
شوری فتاده در سما،ای وای و ای وای!
چون محشر کبری همه روی زمین است لرزان زمین است
امشب حسین در ماتم آن شیر یزدان
با مجتبی دارند از دل آه وافغان
با حالت افگار و چشم اشک ریزان
بشنید زینب این ندا،شد سینه کوبان
از بهر بابایش پریشان وغمین است لرزان زمین است
امشب همه ارواح با ختم پیمبر
در ماتم سلطان دین،آن شاه کشور
خون از بَصَر ریزد همه، با دیده ی تر
زهرا به جنت در نوا از قتل حیدر
در ماتم شیر خدا حبل المتین است لرزان زمین است



هفتاد.شام قتل مولا


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان الیگودرز،روستای ملّاطالب
راوی:محمود حیدری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
امشب به بام کیوان فریاد وا علیّاست
بزم عزا و ماتم امشب به عرش اعلاست
ما را به بر سیه شد از ماجرای امشب
امشب شب قیامت یا شام قتل مولاست 


ادامه ی نوحه:
امشب غبار ماتم بر فرق ما نشسته
امشب نظام عالم شیرازه اش گسسته
بزم عزا در امشب برپا به ماسواللّه است
سلطان دین مطلق از خون سرش خضابست
اندر میان بستر با حال اضطراب است
گه خفته ،گه نشسته،دردش شرارت افزاست
فرق اش ز ضرب شمشیر شق القمر نمودند
دوران عمر آن شه امشب بسر نمودند
اندر مصیبت او افغان و شور و غوغاست
اهل حرم به دورش افسرده و پریشان
هستند در عزایش آشفته و نواخوان
ذکر همه در امشب فریاد وا اماماست
«ساعی » در این مصیبت شور و نوای دارد
سیلاب اشک و ماتم از دیدگان ببارد
قُمری طبع اش امشب با این ترانه گویاست



هفتاد و یک.شه مشرقین


دستگاه ماهور
تاریخ ومحل ضبط:آذر1386،شهرستان الیگودرز،روستای ملّاطالب
راوی:محمود حیدری
دم و ادامه ی این نوحه در گوشه ی درآمد اجرا می گردد. 


دم نوحه:
ای حسین، ای شه مشرقینم الوداع،الوداع، ای حسینم
ای سُرور دل و نور عینم الوداع،الوداع، ای حسینم 


ادامه ی نوحه:
از یتیمی مکن آه وزاری آنقدر ناله و بی قراری
گریه بسیار در پیش داری الوداع،الوداع، ای حسینم
می کنی گریه ای ماه انور می زنی صیحه با حال مضطَر
برسر نعش عباس و اکبر الوداع،الوداع، ای حسینم
زخم من گرچه از حد فزون است از غم تو دلم پُر ز خون است
جون غمت از غم من فزون است الوداع،الوداع ،ای حسینم
من که زخمی به پیکر ندارم جز یکی زخم بر سرندارم
ناوُک تیر وخنجر ندارم الوداع،الوداع، ای حسینم
پیش چشم تَر ِخواهر تو می بُرَد شمر سر از تن تو
می کند غرق خون پیکر تو الوداع، الوداع،ای حسینم
من اگر روی بستر دهم جان می دهی جان تو با آه وافغان
کربلا زیر سُم ستوران الوداع،الوداع، ای حسینم
نوحه توسل در آخر هر مجلس



هفتادو دو.دوازده امام(بحرطویل)


دستگاه همایون
تاریخ ومحل ضبط:بهمن1386،شهرستان سیرجان،حسن آباد قُهستان
راوی:سید سلیمان موسوی سعادت آبادی
در پایان مراسم عزاداری، جمعیت حاضر در حال سینه زدن رو به قبله شده و تکخوان این نوحه را به صورت بحر طویل در گوشه ی درآمد اجرا می نماید. 


بارالها!به حق جاه وجلال وکرمت،قائم بر حق!
به حق نام عظیمت،وبه وحدانیتت،خالق اکبر!
به حق لوح وقلم،عرش برین،انس وملائک،
به حق آدم ویونس و به داود پیمبر،
به حق حضرت عیسی و موسی و به خورشید درخشنده
که از شعشعه ی نور جمالش همه خلق جهان گشته منوّر،
به حق سروَر عالم،اختر برج سعادت ،که بنام است محمّد،
که بُدی ختم رسل،شافع محشر،
به حق مظهر اسرار الهی،اسداللّه،یداللّه،مربّی خلایق و گشاینده ی خیبر،
به حق عصمت صدیقه کبری،گل بستان محمّد،
به حَسَن ،آنکه به زهر ستم دهر به قربانی ِ در راه خدا و
به حسین بن علی،سَروَر خوبان،
به حق عابد بیمار غل و جامعه و آن تن تب دار،
به حق زینب وکلثوم و رقیّه و اسیران رهِ شام و مصائب که بدیدند،
به حق باقر و صادق و به موسی و رضا،شمس شموس،مُدفَن طوس،
آنکه بُدی حامی ما ملت ایران،
و امام نهمین،حضرت جود تقوی،آن مهِ انور،
به نقی و عسکری،قائم ِبرحق،عَجَلَ اللّهُ تعالی فَرَجَه،عَجَلَ اللّه تعالی فَرَجَه
العجل!ای صاحب محراب ومنبر،العجل!
العجل!ای باعث ایجاد عالم،العجل!
العجل!ای صاحب محراب ومنبر،العجل!
العجل!ای وارث شمشیر حیدر،العجل!




کانال هاي ما

اعلانات خيريه



موسسه خيريه محک



بنياد خيريه مهر نور, بنر حمايتي,بنر خيريه,بنر مهر نور


نظر سنجي

شما کدام یک از بخش ها این وب را می پسندید؟




جستجو




در اين وبلاگ
در كل اينترنت



پربازديدترين مطالب

زيارت اماکن مذهبي


پخش زنده حرم