از نيايي الهام گير و پدري
پيشوا، وارثي برخاکيان و جلوهاي برافلاکيان پديد آمد با وراثتي ابراهيمي،
مقصدي محمدي، منهجي علوي، زهرهاي زهرايي که عصاي فرعون کوب موسي را در دست
صلح آفرين عيسوي داشت و تنديس زندهي اخلاق قرآن بود و رايت جاودانگي
اسلامي را در زندگي توام با مجاهده و شکيبايي تضمين کرد و بقاع امن و ايمان
را به ابديت در بقيع شهادت بر افراشت و مکتبش از خاک گرم مدينه به همه سوي
جهان جهت يافت و با همه ي مظلوميتش در برابر سياهي و تباهي جبهه گرفت و به
حقيقت اصالت بخشيد و مشعلدار گمراهان و زعيم ره يافتگان گرديد. حضرتش در
بقيع بي بقعه; در جوار جده ي پدريش فاطمه بنت اسد، برادر زاده نازنينش امام
سجاد عليه السلام و مضجع امام باقر و امام صادق عليهما السلام آرميده است.
(2) 
تولد و کودکي
امام مجتبي عليه السلام در دامان حضرت زهرا (سلام الله عليها) بزرگ شد. او
از همان دوران کودکي از نبوغ سرشاري برخوردار بود وي با حافظه ي نيرومندش،
آياتي را که بر پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله نازل ميشد، ميشنيد و همه
را حفظ ميکرد و وقتي به خانه ميرفت براي مادرش ميخواند و حضرت فاطمه
(سلام الله عليها) آن آيات و سخنان رسول الله صلي الله عليه و آله را براي
حضرت علي عليه السلام نقل ميکرد و علي عليه السلام به شگفتي ميپرسيد: اين
آيات را چگونه شنيده است؟ و زهراي مرضيه ميفرمود: از حسن عليه السلام
شنيده ام. (4)
به داستاني در اين مورد توجه کنيد: «روزي علي عليه السلام پنهان از ديدگان
فرزندش به انتظار نشست، تا ببيند فرزندش چگونه آيات را بر مادرش تلاوت
ميکند.
امام حسن عليه السلام به خانه آمد و خواست آيات قرآن را براي مادرش بخواند;
ولي زبانش به لکنت افتاد و از گفتار باز ماند و چون مادرش علت را پرسيد،
گفت: مادر جان! گويا شخصيت بزرگي در اين خانه است که شکوه وجودش، مرا از
سخن گفتن باز ميدارد» . (5)
درس اخلاق
از امام مجتبي عليه السلام خواستند که سخني و مطلبي درباره ي اخلاق نيکوي
پيامبر صلي الله عليه و آله بگويد. او فرمود: هر کس نيازي به حضور پيامبر
صلي الله عليه و آله ميبرد حاجتش رد نميشد و هرچه در توان داشت براي رفع
نياز مردم به کار ميبرد و شنيدم پيغمبر صلي الله عليه و آله فرمود: هر کس
نماز صبح را بگذارد، آن نماز بين او و آتش دوزخ ديواري ايجاد ميکند. (6)
امام حسن عليه السلام از منظر رسول الله صلي الله عليه و آله
حضرت ختمي مرتبت صلي الله عليه و آله فضايل و امتيازات فرزندش امام حسن
مجتبي عليه السلام را بين مسلمانان تبليغ ميکرد و از ارتباط او با مقام
نبوت و علاقه ي حقيقي که به وي داشت همه جا سخن ميگفت.
آنچه از زبان پيامبر صلي الله عليه و آله در مورد حضرت مجتبي عليه السلام
بيان شده است چنين است: «هر کس ميخواهد آقاي جوانان بهشت را ببيند به حسن
عليه السلام نگاه کند» . (7)
«حسن گل خوشبويي است که من از دنيا برگرفته ام». (8)
روزي پيامبر اکرم صلي الله عليه و آله به منبر رفت و امام حسن عليه السلام
را در کنارش نشانيد و نگاهي به مردم کرد و نظري به امام حسن عليه السلام
انداخت و فرمود: «اين فرزند من است و خداوند اراده کرده که به برکت و جود
او بين مسلمانان صلح را برقرار سازد» . (9) يکي از ياران رسول الله صلي
الله عليه و آله ميگويد: پيغمبر صلي الله عليه و آله را ديدم که امام حسن
عليه السلام را بر دوش ميکشيد و ميفرمود: «خدايا من حسن را دوست دارم، تو
هم دوستش بدار» . (10)
روزي پيامبر معظم اسلام صلي الله عليه و آله امام حسين عليه السلام را بر
دوش گرفته بود، مردي گفت: اي پسر بر مرکب خوبي سوار شده اي. پيامبر فرمود:
«او هم سوار خوبي است» . (11)
شبي پيغمبر خدا صلي الله عليه و آله نماز عشاء ميخواند و سجدهاي طولاني
به جا آورد. پس از پايان نماز، دليل را از حضرتش پرسيدند، فرمود: پسرم حسن،
بر پشتم نشسته بود و ناراحت بودم که پياده اش کنم. (12)
انس بن مالک نقل ميکند که: رسول الله صلي الله عليه و آله درباره ي امام
حسن عليه السلام به من فرمود: اي انس! حسن فرزند و ميوه ي دل من است، اگر
کسي او را اذيت کند، مرا اذيت کرده و هر کس مرا بيازارد، خدا را اذيت کرده
است. (13)
زينب دختر ابو رافع ميگويد: حضرت زهرا (سلام الله عليها) در هنگام بيماري
رسول الله صلي الله عليه و آله هر دو فرزندش را نزد پيامبر صلي الله عليه و
آله آورد و فرمود: اينان فرزندان شما هستند. اکنون ارثي به آنان بدهيد.
حضرت فرمود: «شرف و مجد و سيادتم را به حسن عليه السلام دادم و شجاعت وجود
خويش را به حسين عليه السلام بخشيدم» . (14)
اسوه ي بزرگواري
امام حسن عليه السلام در طول زندگي پر برکتش همواره در راه هدايت و ارشاد
مردم گام بر ميداشت و شيوه ي برخوردش با عموم مردم - حتي دشمنان - چنان
جالب و زيبا بود که همه را به خود جذب ميکرد.
مورخين نوشته اند «روزي امام مجتبي عليه السلام سواره از راهي ميگذشت.
مردي شامي بر سر راه آن حضرت آمد و ناسزا گفت. وقتي که فحشهايش تمام شد،
امام عليه السلام رو به او کرده و سلامش کرد! آنگاه خنديد و گفت: اي مرد!
فکر ميکنم در اين جا غريب هستي... اگر از ما چيزي بخواهي، به تو عطا
خواهيم کرد. اگر گرسنه اي سيرت ميکنيم، اگر برهنه اي ميپوشانيمت، اگر
نيازي داري، بي نيازت ميکنيم، اگر از جايي رانده شده اي پناهت ميدهيم،
اگر حاجتي خواسته باشي برآورده ميکنيم، هم اينک بيا و مهمان ما باش. تا
وقتي که اينجا هستي مهمان مايي...
مرد شامي که اين همه دلجويي و محبت را از امام مشاهده کرد به گريه افتاد و
گفت: «شهادت ميدهم که تو خليفه ي خدا روي زمين هستي و خداوند بهتر
ميداند که مقام خلافت و رسالت را در کجا قرار دهد. من پيش از اين، دشمني
تو و پدرت را به سختي در دل داشتم. اما اکنون تو را محبوب ترين خلق خدا
ميدانم.
آن مرد، از آن پس، از دوستان و پيروان امام عليه السلام به شمار آمد و تا
هنگامي که در مدينه بود، همچنان مهمان آن بزرگوار بود. (15)
اسوه ي ايثارگري
يکي ديگر از صفات برجسته ي امام مجتبي عليه السلام انفاق و بخشش بي سابقه ي اوست.
تاريخ نگاران نوشتهاند: امام حسن عليه السلام دوبار تمام ثروت خود را در
راه خدا خرج کرد و سه بار دارايي اش را به دو نصف کرده، نيمي را براي خود
گذاشت و نصف ديگر را در راه خدا انفاق کرد. (16)
امام حسن عليه السلام ملجاء درماندگان، آرام بخش دلهاي دردمندان و اميد
تهيدستان بود، هيچ گاه نشد که فقيري به حضور آن بزرگوار برسد و دست خالي
برگردد. در همين مورد نقل کرده اند: مردي به حضور امام حسن عليه السلام آمد
و اظهار فقر و حاجت کرد. امام حسن عليه السلام دستور داد تا پنجاه هزار
درهم، به اضافهي پانصد دينار به او بدهند. مرد سائل حمالي را صدا زد که
پولهايش را برايش ببرد. امام مجتبي عليه السلام پوستين خود را هم به آن
مرد داد و فرمود: اين را هم به جاي کرايه به آن مرد بده. (17)
امام حسن مجتبي عليه السلام بعد از پدر
پس از آن که حضرت علي عليه السلام در محراب عبادت خون خويش را به پاي درخت
توحيد نثار کرد امام مجتبي غمگين در سوگ اسوه ي صبر و بردباري، برفراز منبر
رفت و بعد از حمد و سپاس خداوند در فرازي از سخنانش فرمود: ... لقد قبض في
هذه الليلة رجل لم يسبقه الاولون بعمل ولا يدرکه الاخرون بعمل... (18)
«شب گذشته مردي از اين جهان در گذشت که هيچ يک از پيشينيان - در انجام
وظيفه و اعمال شايسته بر او سبقت نگرفتند و از آيندگان نيز کسي را ياراي پا
به پايي او نيست...
و سپس فرمود: علي عليه السلام در شبي رخت از جهان بست که در آن شب عيساي
مسيح به آسمان عروج کرد، يوشع بن نون جانشين موسي پيامبر نيز در آن شب
درگذشت.
پدرم در حالتي دنيا را ترک کرد که هيچ سيم و زر و اندوخته اي نداشت. مگر
تنها هفتصد درهم که از هداياي مردم به جا مانده بود که قصد داشت با آن
خدمتکاري بگيرد.
در اينجا، امام گريست و مردم نيز همصدا با حضرت مجتبي عليه السلام گريستند.
سپس ادامه داد: من پسر بشيرم، من پسر نذيرم، من از خانواده اي هستم که
خداوند دوستي آنان را در کتاب خويش (قرآن) واجب کرده است آن جا که
ميفرمايد: «قل لا اسئلکم عليه اجرا الا المودة في القربي ومن يقترف حسنة
نزد له فيها حسنا..» . (19) بگو من هيچ پاداشي از شما بر رسالتم در خواست
نميکنم جز دوست داشتن نزديکانم [ اهل بيتم] ; و هر کس کار نيکي انجام دهد،
بر نيکي اش ميافزاييم» .
بر اين اساس دوستي ما - خاندان - همان حسنه و خوبي است که خداوند بدان اشاره کرده است.
سپس بر جاي خود نشست.
در اين هنگام «عبدالله بن عباس» برخاست و به مردم گفت: اين فرزند پيامبر
شما و جانشين امام علي عليه السلام است، اکنون او رهبر و امام شماست.
بياييد و با او بيعت نماييد!
مردم گروه گروه به سوي حضرت مجتبي عليه السلام روي آوردند و بيعت کردند.
سپس امام عليه السلام خطبهاي بيان فرمود که در آن بر لزوم اطاعت از خدا و
پيامبر و اولي الامر تاکيد شده بود و مردم را از پيروي شيطان برحذر داشت و
اهميت ايمان و عمل خير را يادآور گرديد (20) .
امام مجتبي عليه السلام در سال چهلم هجرت و در سن 37 سالگي با مردم بيعت
کرد و با آنها شرط کرد که: با هر که من صلح کنم شما هم صلح کنيد، با هر که
من جنگ کنم شما هم جنگ کنيد و آنها قبول کردند (21) .
در ضمن امام عليه السلام نامه اي به معاويه نوشت و او را دعوت به بيعت کرد و
متذکر شد که اگر در امر اداره ي جامعه اخلال کند و جاسوس بگمارد با
قاطعيت برخورد خواهد کرد و در مورد دستگيري و اعدام دو جاسوس وي به او
هشدار داد (22) .
معاويه در پاسخ امام نوشت: ... من از تو سابقه بيشتري دارم، پس بهتر آن که
تو پيرو من باشي. من نيز قول ميدهم که خلافت مسلمانان، پس از من با تو
باشد و هر چه بيت المال عراق است در اختيار تو خواهم گذارد... (23) و چنين
بود که معاويه از پذيرش حق امتناع ورزيد و نه تنها از بيعت با امام حسن
عليه السلام خودداري کرد، بلکه عملا به طرح توطئه عليه حضرت پرداخت و با
خدعه و فريب و تطميع، افرادي را برانگيخت تا نسبت به قتل امام عليه السلام
اقدام نمايند و سرانجام اين امام مظلوم در بيت خودش به دست همسرش «جعده»
زهر خورانده شد و به جاي اين که نوشي براي مولي باشد نيشي شد که جگر امام
مجتبي عليه السلام را پاره کرد.
امام عليه السلام با دسيسه معاويه مسموم گرديد... (24) و پس از چهل روز در
روز بيست و هشتم ماه صفر سال پنجاهم هجري به شهادت رسيد و در قبرستان بقيع
به خاک سپرده شد. چونان خورشيدي در دل زمين (25) .
________________________________________
پي نوشت :
1) الرحمن، 19، 20 و 22.
2) با استفاده از مقدمهي مترجم کتاب زندگاني امام حسن عليه السلام تاليف باقر شريف القرشي.
3) تاريخ خلفاء، ص 73، سيوطي - دائرة المعارف بستاني واژهي حسن.
4) ترجمهي زندگاني امام حسن، ص59، باقر شريف القرشي.
5) همان، ص60.
6) اسد الغابه، ج2 ص185.
7) البداية والنهاية، ج8 .
8) الاستيعاب، ج2.
9) مسند احمد حنبل، ج5 ص44.
10) البداية والنهاية، ج8.
11) صواعق المحرقة، ص280- حلية اولياء، ص226.
12) الاصابه، ج2.
13) کنز العمال، ج6 ص222، متقي هندي.
14) ترجمهي اعلام الوري ص304، طبرسي.
15) ستارگان درخشان، ص42، محمد جواد نجفي.
16) تاريخ يعقوبي، ج2 ص215- اسد الغابه، ج2 ص13، تذکره سبط بن جوزي، ص196.
17) ستارگان درخشان، ص46.
18) ارشاد مفيد، ص348- جلاء العيون مجلسي، ص378، تهران، انتشارات اسلامي، چاپ 1353.
19) شوري / 23.
20) زندگاني چهارده معصوم عليه السلام، ص543، عماد زاده .
21) جلاء العيون، ص378 .
22) ارشاد مفيد، ص350 .
23) نهج البلاغه، شرح ابن ابي الحديد، ج16، ص35 .
24) پيشواي دوم، ص28 .
25) آفتابي در هزاران آيينه، ص119، جواد نعيمي.
نويسنده: سيد عباس رفيعي پور
- پرچم سرخ یا حسین
- مختارنامه ای ها
- پایگاه جامع عاشورا
- ایران و جهان چند قطبی
- ایران ارتوپد
- دریای خزر
- داستان برای کودکان و نوجوانان
- تغذیه سالم و درست
- هیئت انصارالحسین (ع) شهدای آذریهای تنکابن
- هیئت انصار الحسین
- بزرگترین وبلاگ اشعار مذهبی
- بچه های شیعه
- سایت مسجد جمکران
- پایگاه اطلاع رسانی تعزیه ایران
- تجربه های آموزشی قرآنی
- دار الایتام امام هادی (ع)
- آموزش زبان انگلیسی برای کودکان
- کوچکترین مرد کربلا
- پایگاه مقاومت شهدای پسکلایه کوچک
- شجره طیبه صالحین
- فروشگاه اسلام مارکت
- آموزش مداحی امیرپور خادم العباس
- شیعه نیوز
- شیعه لیدرس
- هاست رایگان
- پوسترهای مذهبی
- مجمع جهانی حضرت علی اصغر(ع)
- دختران آفتاب
- سایت آیت الله سیستانی
- مرکز تعلیمات اسلامی واشنگتن
- تو فقط لیلی باش
- طرح عفاف و ترویج حجاب
- حسینیه نوحه
- طراحی سایت
- ریاحین
- سبک زندگی اسلامی
- کتابخانه احادیث شیعه
- اسلام کوئست
- مسجد الزهرا
- عقیق